Κενά στη διαχείριση απορριμμάτων: Ο ρόλος της ΡΑΑΕΥ σε άδειες και στελέχωση
Η πρόσφατη έγκριση που έλαβαν οι 14 φορείς διαχείρισης στερεών αποβλήτων της χώρας δεν σηματοδοτεί μια απεριόριστη επιτυχία στη λειτουργία του συστήματος. Οπισθοφυλακές στην θετική αξιολόγηση επισημαίνει η Ρυθμιστική Αρχή Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων, η οποία αναδεικνύει μια σειρά εκκρεμοτήτων: οι ανακρίβειες στα δεδομένα, η ανάγκη μόνιμου προσωπικού, η ανανέωση αδειών, οι υποδομές που εκκρεμούν και οι ελλείψεις στην εκτίμηση του χρόνου και του κατ’ εκτίμηση κόστους αποκατάστασης των ΧΥΤ.
Η ετήσια Έκθεση Αξιολόγησης Διαχειριστικής Επάρκειας, που αφορά το 2025 και δημοσιεύθηκε το καλοκαίρι του 2026, εξέτασε τους 14 φορείς, εκ των οποίων οι 8 δρουν ως ανώνυμες εταιρείες ΟΤΑ και οι 6 ως σύνδεσμοι. Όλοι πληρούν τα ελάχιστα κριτήρια του νόμου, όμως η ΡΑΑΕΥ υπογραμμίζει ότι η συμμόρφωση με τις κανονιστικές απαιτήσεις δεν συνεπάγεται ισοδύναμο επίπεδο οργανωτικής ωριμότητας.
Έγκριση για όλους, όμως απαιτούνται περισσότερα
Η θεσμική εικόνα είναι καθαρή: όλοι οι 14 φορείς καλύπτουν τις ελάχιστες απαιτήσεις προσωπικού, αν και η ΡΑΑΕΥ διατυπώνει με έμφαση ότι αυτό έγινε «με κάθε πρόσφορο μέσο». Δηλαδή, υπάρχει ανθρώπινο δυναμικό διαθέσιμο για τη λειτουργία, αλλά όχι απαραίτητα μόνιμο προσωπικό σε πλήρη απασχόληση.
Παράλληλα, οι φορείς υπέβαλαν ελεγμένες χρηματοοικονομικές καταστάσεις, και όπου κρίθηκε αναγκαίο, η Αρχή ζήτησε πρόσθετες εκθέσεις συμμόρφωσης. Επίσης, όλοι υποβλήθηκαν και στους απαιτούμενους δείκτες που σχετίζονται με την ποιότητα των υπηρεσιών διαχείρισης αποβλήτων.
Ωστόσο, ένα σημαντικό μειονέκτημα της αξιολόγησης είναι ότι η ΡΑΑΕΥ δεν πραγματοποίησε κριτική ανάλυση των αποτελεσμάτων και των μεθόδων υπολογισμού των δεικτών, οδηγώντας σε ασυμβατότητα και ανισότητες στην αξιολόγηση μεταξύ των διαφορετικών φορέων. Επομένως, η έκθεση δεν μπορεί να προσδιορίσει ποιος φορέας παρέχει καλύτερες υπηρεσίες και με πιο αποδοτικό κόστος.
Κοινές προκλήσεις για όλους τους φορείς
Η έκθεση αποκαλύπτει τις προτάσεις βελτίωσης που συνοδεύουν τις τρέχουσες αξιολογήσεις. Παρ’ ότι όλοι οι φορείς πιστοποιούνται με θετική ένδειξη, η ΡΑΑΕΥ επαναλαμβάνει στους 14 την ανάγκη να εστιάσουν σε τέσσερις βασικές κατευθύνσεις.
Πρώτον, η αναθεώρηση των Περιφερειακών Σχεδίων Διαχείρισης Αποβλήτων για καλύτερη εναρμόνιση με τους εθνικούς και ευρωπαϊκούς στόχους. Δεύτερον, η αύξηση των ποσοστών ανακύκλωσης με συνεχείς παρακολουθήσεις και αξιολογήσεις. Τρίτον, η μείωση της υγειονομικής ταφής σύμφωνα με το Εθνικό Σχέδιο Διαχείρισης Αποβλήτων για 2020-2030. Τέλος, η ανάπτυξη και ενίσχυση των δικτύων χωριστής συλλογής βιοαποβλήτων σε συνεργασία με τους δήμους.
Η επανάληψη των ίδιων συστάσεων παντού καταδεικνύει πως, παρά την τήρηση των απαραιτήτων προδιαγραφών, οι φορείς απέχουν από την ιδανική κατάσταση λειτουργίας που επιδιώκεται: λιγότερη ταφή, περισσότερη αποδοτική συλλογή, και ανακύκλωση υλικών.
Προβλήματα στη μόνιμη στελέχωση
Απολύτως η μόνιμη στελέχωση είναι μια από τις ελλείψεις που τονίζει η αξιολόγηση. Σε 9 από τους 14 φορείς η ΡΑΑΕΥ προτείνει συγκεκριμένες ενέργειες για την ενίσχυση του μόνιμου προσωπικού. Αυτό αφορά τις φορείς σε Ανατολική Μακεδονία και Θράκη, Στερεά Ελλάδα, Δυτική Ελλάδα, Ήπειρο και Πελοπόννησο, καθώς επίσης και Ιόνια Νησιά και τα νησιά του Αιγαίου.
Η υπάρχουσα εικόνα εξηγεί γιατί η κάλυψη των ελάχιστων απαιτήσεων «με κάθε πρόσφορο μέσο» δεν εξασφαλίζει την ολοκληρωμένη επίλυση του ζητήματος. Η λειτουργία ΧΥΤΥ και οι μονάδες απορρίμματος απαιτούν εξειδικευμένους επαγγελματίες με μόνιμη παρουσία, όχι απλώς περιορισμένων συμβάσεων.
Στα Ιόνια Νησιά, η ΡΑΑΕΥ ζητά συγκεκριμένο προγραμματισμό προσλήψεων, και καταγραφή των αναθέσεων σε εξωτερικούς συνεργάτες για να διασφαλιστεί η κάλυψη αναγκών εντός τριετίας.
Σημαντικές εκκρεμότητες στην υποδομή και τις άδειες
Σημαντική προσοχή απαιτείται από πλευράς υποδομών και αδειοδότησης. Σε Θεσσαλία, Ιόνια Νησιά και Εύβοια, η Αρχή ζητά ολοκλήρωση παραλαβής των εγκαταστάσεων από τους νέους φορείς.
Πρέπει να κινηθούν οι διαδικασίες αποδοχής περιβαλλοντικών όρων και αδειών λειτουργίας για εγκαταστάσεις σε λειτουργία, που κινδυνεύουν με λήξη. Στα Ιόνια Νησιά αίτηση για ολοκλήρωση παραλαβής περιουσιακών στοιχείων είναι επίσης επιτακτική.
Η παραλαβή εγκαταστάσεων είναι απαραίτητη, γιατί η διοικητική και οικονομική ευθύνη πρέπει να είναι σαφής, ώστε ο περιφερειακός σχεδιασμός να λειτουργεί αποτελεσματικά, κάτι που είναι κρίσιμο για επενδυτικές κινήσεις.
Η κρυφή οικονομική επιβάρυνση των ΧΥΤΑ
Ένα σημαντικό ζήτημα που ανακύπτει είναι το κόστος αποκατάστασης των εγκαταστάσεων. Σε 11 από τους 14 φορείς, η ΡΑΑΕΥ ζητά ανανέωση των στοιχείων και παραμέτρων σχετικά με την αποκατάσταση και τη μεταφροντίδα.
Οι ΧΥΤΑ μπορεί να παύσουν την λειτουργία τους, εκτός αν επικαιροποιηθούν οι μελέτες επαρκώς. Η ανάγκη δημοσιονομικών πόρων γίνεται επιτακτική για την αποκατάσταση αυτών των εγκαταστάσεων. Όπως εξηγείται στην Αττική, η ΡΑΑΕΥ απαιτεί ακριβή υπολογισμό του «υπολειπόμενου χρόνου ζωής ΧΥΤ», είτε για την Δυτική Ελλάδα είτε τα Ιόνια Νησιά, καθώς η διαθέσιμη χωρητικότητα καθορίζει την επόμενη πορεία και την ανάγκη νέων υποδομών.
Η οικονομική προοπτική είναι άκρως ανησυχητική στην Κεντρική Μακεδονία, όπου τα απαραίτητα ποσά για την αποκατάσταση ΧΥΤΑ και τη μεταφροντίδα τους είναι υπέρογκα.
Σε Δυτική Ελλάδα πλήθος απαιτούμενων παρεμβάσεων
Στην Δυτική Ελλάδα, η έκθεση θέτει έναν από τους πιο εκτενείς καταλόγους απαιτούμενων παρεμβάσεων, προτείνοντας τη δημιουργία μόνιμων και εξειδικευμένων ομάδων έργου για συνεργασία με επιστήμονες και ιδρύματα.
Απαιτείται επίσης η ανάπτυξη ψηφιακών εργαλείων για την παρακολούθηση του κόστους διαχείρισης αποβλήτων και για ενίσχυση της διαφάνειας, όπως και η εφαρμογή της αρχής «Πληρώνω όσο Πετάω» για τα τέλη επεξεργασίας αποβλήτων.
Η άποψη αυτή επιβεβαιώνει πως η διαχείριση αποβλήτων στην περιοχή απαιτεί ουσιαστική αναβάθμιση της υλικοτεχνικής υποδομής, ώστε να φέρει καλύτερα αποτελέσματα στον τομέα της ανακύκλωσης.
Δεδομένα και καλή πρακτική
Η ΡΑΑΕΥ αναγνωρίζει τις αδυναμίες στη συγκριτική αξιολόγηση, υπογραμμίζοντας διαφορετικές μεθόδους παραγωγής δεικτών και ασυνέπειες στις πηγές δεδομένων. Προβλέπεται να υπάρξουν οργανωμένα συστήματα στην ροή πληροφοριών για την αποκατάσταση αυτών των ελλείψεων.
Η ανάδειξη καλών πρακτικών είναι καθοριστική: οι φορείς Στερεάς Ελλάδας και Πελοποννήσου, οι οποίοι προωθούν πρωτοβουλίες στην εκπαίδευση και στην κυκλική οικονομία, προσφέρουν παραγωγές που συμβάλλουν στη λαϊκή κατανάλωση.
Οι πρακτικές αυτές δείχνουν τη μετάβαση από μια προσέγγιση συλλογής και ταφής σε στρατηγικές πρόληψης και αξιοποίησης αποβλήτων.
Μετρούμενη απόδοση και στόχοι
Η έκθεση καταλήγει σε ένα διττό συμπέρασμα: όλοι οι φορείς έχουν εκπληρώσει τις ελάχιστες νόμιμες απαιτήσεις, αλλά πλαισιώνονται και από προτάσεις που δείχνουν πως η χώρα βρίσκεται σε μια ενδιάμεση φάση μεταξύ συμμόρφωσης και πρακτικής αποτελεσματικότητας.
Το επόμενο βήμα απαιτεί δημιουργία κοινών και αξιόπιστων δεδομένων, μόνιμη στελέχωση και αποκατάσταση προβλημάτων αδειοδότησης και διοίκησης, με στόχο τη μείωση της ταφής και την αύξηση της ανακύκλωσης. Μέχρι τότε, η όποια θετική πιστοποίηση σηματοδοτεί μόνο μια αρχή και όχι την πλήρη λειτουργικότητα του συστήματος διαχείρισης απορριμμάτων.
Διαβάστε επίσης
