Ο Γκουτέρες επισκέπτεται την Κύπρο για λύση στο Κυπριακό πριν την αποχώρησή του από τον ΟΗΕ
Το κύριο ερώτημα που απασχολεί τις διεργασίες δεν είναι οι αριθμοί των συναντήσεων ή η πιθανότητα ενός ακόμη κοινού μηνύματος για την «προώθηση του διαλόγου», αλλά αν ο Γκουτέρες, στο τελευταίο εξάμηνο της θητείας του, θα μπορέσει να εντοπίσει κοινές θέσεις που θα οδηγήσουν σε διαπραγματεύσεις μεταξύ των δύο πλευρών, οι οποίες έχουν αντίθετες απόψεις για την παρούσα κατάσταση αλλά και για τα θεμέλια μιας μελλοντικής λύσης.
Προετοιμασία και επαφές
Πριν από την άφιξή του, ο Γκουτέρες είχε προετοιμάσει το έδαφος μέσω της απεσταλμένης του, της Κολομβιανής πρώην υπουργού Εξωτερικών, Μαρία Άνχελα Ολγκίν. Αυτή πραγματοποίησε επαφές στις Βρυξέλλες και στην Άγκυρα, συνδέοντας τις βασικές παραμέτρους της καινούργιας διπλωματικής προσπάθειας. Στην τουρκική πρωτεύουσα, συναντήθηκε με τον υπουργό Εξωτερικών Χακάν Φιντάν, ενώ παράλληλα είχε διαβουλεύσεις με αξιωματούχους της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένων της Ούρσουλα φον ντερ Λάϊεν και της Κάγια Κάλας. Οι στάσεις της Άγκυρας και ο ρόλος που μπορεί να διαδραματίσει η ΕΕ είναι αποφασιστικοί παράγοντες για τις εξελίξεις.
Στη Λευκωσία, η Ολγκίν έκανε μία συνάντηση με τον Χριστοδουλίδη, όπου δήλωσε ότι ο Γκουτέρες έρχεται με σκοπό να υποστηρίξει τη διαδικασία και να ενθαρρύνει τις δύο πλευρές να ξαναεξετάσουν την επιστροφή στις διαπραγματεύσεις, επισημαίνοντας την επανειλημμένη υποστήριξή της στην προσπάθεια αυτή και την ελπίδα για πρόοδο. Οι δηλώσεις της διατηρούσαν μια διπλωματική επιφυλακτικότητα που άφηνε ανοιχτό ένα παράθυρο πιθανής αισιοδοξίας, όσο περιορισμένη κι αν είναι.
Ρεαλισμός και προοπτικές από τη Λευκωσία
Από την πλευρά του, ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Κωνσταντίνος Λετυμπιώτης δήλωσε ότι η ελληνοκυπριακή πλευρά είναι έτοιμη να αξιοποιήσει «και την παραμικρή χαραμάδα ελπίδας» για την πρόοδο, υπογραμμίζοντας τη σημασία της προσωπικής συμμετοχής του Γκουτέρες στη διαδικασία. Ωστόσο, δε δίστασε να επισημάνει ότι τα κύρια εμπόδια εντοπίζονται στη στάση της Τουρκίας, εν αναμονή των θέσεων του Γενικού Γραμματέα.
Η Λευκωσία επίσης αρνήθηκε να επιβεβαιώσει φήμες σχετικά με τη διανομή κάποιου σχεδίου λύσης με “εποικοδομητικές ασάφειες”, επισημαίνοντας ότι κάτι τέτοιο δεν υπάρχει. Ο Λετυμπιώτης επιτρέπει να υποδηλώσει ότι οποιαδήποτε πιθανή πρόνοια που θα παρέκκλινε από το συμφωνημένο πλαίσιο θα συνιστούσε κόκκινη γραμμή για την πλευρά του.
Ρεαλιστική προσέγγιση από τον Ερχιουρμάν
Σε αντίθεση με την «ετοιμότητα» που προβάλλει η Λευκωσία, ο Τουφάν Ερχιουρμάν προσεγγίζει την κατάσταση με πιο ρεαλιστική και προσγειωμένη στάση. Σε πρόσφατες δηλώσεις του, χαρακτήρισε την παρουσία του Γκουτέρες σημαντική, αλλά διευκρίνισε ότι δεν πρέπει να αποδίδουμε στην επίσκεψη αυτή την έννοια μιας κάποιας λύσης ή την αρχή ή το τέλος κάποιας διαδικασίας. «Υποστηρίζουμε», δήλωσε, «τις προσπάθειες του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ και προσπαθούμε να συμβάλουμε με καλή πίστη», προσθέτοντας ότι συνεργάζονται στενά με τις αρχές της Τουρκίας.
Ο Ερχιουρμάν, που εκλέχθηκε με προτάσεις υπέρ της διζωνικής ομοσπονδίας, υπογραμμίζει τη συνεργασία του με την Άγκυρα, η οποία παραμένει ο καθοριστικός παράγοντας πίσω από κάθε κίνηση της τουρκοκυπριακής ηγεσίας. Η επικοινωνία του Φιντάν με τον Γκουτέρες ήταν ήδη προγραμματισμένη, δείχνοντας την ενδιαφέρον της Τουρκίας για τις εξελίξεις.
Ευρωτουρκικές δυναμικές
Οι σχέσεις ΕΕ και Τουρκίας φαίνεται να εισέρχονται σε μια φάση αναθέρμανσης, καθώς οι δύο πλευρές έχουν προγραμματίσει υψηλού επιπέδου συναντήσεις ώστε να ενισχύσουν τη συνεργασία τους. Ανάμεσα στα θέματα που εξετάστηκαν, ιδιαίτερη θέση κατέχει το Κυπριακό, με τις δυο πλευρές να εκφράζουν στήριξη στις προσπάθειες του Γκουτέρες για την επανέναρξη των διαπραγματεύσεων.
Η Τουρκία επαναλαμβάνει τη θέση της ότι η Λευκωσία παραμένει εμπόδιο στις σχέσεις της με την ΕΕ. Δημόσιες δηλώσεις του Χακάν Φιντάν αποδίδουν τη νέα υποστήριξη στις επιδιώξεις του Γκουτέρες ως μια ένδειξη διατίμησης για συζητήσεις που άπτονται της ασφάλειας και των εγγυήσεων, προκειμένου να απεγκλωβίσουν την αν σχέση της με τις Βρυξέλλες.
Μέσω του κοινού εκπροσώπου Κωνσταντίνου Λετυμπιώτη, η Λευκωσία παρατηρεί ότι η διεθνής κινητικότητα και ο διορισμός ειδικού εκπροσώπου έχουν δημιουργήσει νέες προοπτικές. Υποστηρίζει πως η ΕΕ επιδιώκει πιο ενεργό ρόλο και ότι οποιαδήποτε συμφωνία στο μέλλον πρέπει να συνάδει με το ευρωπαϊκό κεκτημένο.
Διαρκής αναζήτηση λύσης
Η τελευταία σοβαρή απόπειρα για λύση του Κυπριακού απέτυχε το 2017 στο Κραν Μοντανά, με τις διαφορές να ήταν αξεπέραστες. Αντίστοιχες απόπειρες στο παρελθόν επιβεβαιώνουν ότι οι συνομιλίες συχνά επιφέρουν τα ίδια αδιέξοδα μεταξύ της ελληνοκυπριακής επιθυμίας για ομοσπονδία και της τουρκικής προσήλωσης σε κυριαρχική ισότητα.
Παρά τις πληροφορίες περί επεξεργασίας νέου σχεδίου λύσης, τα Ηνωμένα Έθνη δεν έχουν κάνει καμία δημοσιοποίηση. Η πιθανολογούμενη διαδικασία επικεντρώνεται στην ανακοίνωση μιας νέας άτυπης συνάντησης που θα μπορούσε να επαναφέρει την ελπίδα για πρόοδο.
Το ερώτημα δεν είναι αν θα ειπωθεί η λέξη «πρόοδος», αλλά αν οι δύο πλευρές επιτύχουν να κατανοήσουν τη βάση της διαπραγμάτευσης. Ο Γκουτέρες έρχεται σε χρονική συγκυρία που απαιτεί δράση και σαφή βήματα, γιατί η ιστορία του Κυπριακού έχει θεσπιστεί από ευκαιρίες που χάθηκαν.
