Η πρόοδος της απολιγνιτοποίησης στην Ευρώπη: Μια λεπτομερής ανάλυση.

Στις 15 Μαΐου, ο Ατμοηλεκτρικός Σταθμός Αγίου Δημητρίου στην Κοζάνη έβαλε τέλος στη λειτουργία του ύστερα από 42 χρόνια, σηματοδοτώντας την ολοκλήρωση μιας εποχής για την τοπική οικονομία και ανταγωνιζόμενος την ευρύτερη τάση της Ευρώπης για μετάβαση από τον λιγνίτη.

Στο μεταξύ, οι διεθνείς εξελίξεις προσθέτουν τάσεις αβεβαιότητας σχετικά με την παγκόσμια απομάκρυνση από τον άνθρακα. Το 2025 είχε θεωρηθεί ως μια ενδεχόμενη χρονική σημείο σταθερής μείωσης της ζήτησης για άνθρακα. Ωστόσο, πρόσφατες εκτιμήσεις από τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας αποκαλύπτουν ότι η ζήτηση θα παραμείνει στα επίπεδα του 2024, γύρω από 8,8 δισεκατομμύρια τόνους.

Αυτή η αναθεώρηση οφείλεται σε γεωπολιτικές εντάσεις, όπως το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, που επηρέασε τις ροές ενέργειας και αύξησε τις ανησυχίες σχετικά με την ενεργειακή ασφάλεια, επαναφέροντας τον άνθρακα στις συζητήσεις ως μια εναλλακτική πηγή ενέργειας.

Διαφορετικές ευρωπαϊκές χώρες τροποποιούν τα σχέδιά τους αντλώντας από αυτές τις νέες συνθήκες. Η Ιταλία, για παράδειγμα, ανακοίνωσε καθυστέρηση στην εξέλιξη των μονάδων ηλεκτροπαραγωγής σύμφωνα με τα οποία η παύση χρήσης άνθρακα θα γινόταν το 2038, καθυστερώντας την κατά 13 χρόνια. Παρόμοιες απόψεις εκφράζει και η Γερμανία, με τον καγκελάριο Φρίντριχ Μερτς να επισημαίνει την ανάγκη να παραμείνουν οι μονάδες άνθρακα σε λειτουργία για μεγαλύτερο διάστημα ως μέτρο ενεργειακής ασφάλειας.

Αντίθετα, χώρες με υψηλή παραγωγή ανανεώσιμων πηγών, όπως η Ισπανία και η Βρετανία, υποστηρίζουν ότι οι καθαρές ενεργειακές τους στρατηγικές μπορούν να αντεπεξέλθουν στις διεθνείς αναταραχές χωρίς την επιστροφή σε ρυπογόνες λύσεις.

Κλείσιμο σταθμών

Τον Μάρτιο του 2025, η Slovenské elektrárne στη Σλοβακία σταμάτησε τη λειτουργία του σταθμού Vojany, σημαντικό βήμα που ουσιαστικά ολοκλήρωσε την εποχή του άνθρακα για τη σλοβακική ενεργειακή αγορά, πλέον επικεντρωμένη σε πυρηνική και ανανεώσιμη ενέργεια.

Επιπλέον, τον Ιούνιο του 2025, η Ιρλανδία κήρυξε πλήρη απεξάρτηση από τον άνθρακα, κλείνοντας τον τελευταίο σταθμό της, Moneypoint, και μετατρέποντας τον σε στρατηγική εφεδρεία που θα λειτουργεί μόνο σε περιπτώσεις έκτακτης ανάγκης.

Στη Γερμανία, προγραμματίζονται κλεισίματα μεγάλων λιγνιτικών μονάδων και καταργούνται εργοστάσια παραγωγής ενέργειας όπως το Stöcken στο Ανόβερο. Παρόμοια αποτελεί η διαδικασία που ολοκληρώνεται στην Ισπανία με τα εργοστάσια να χάνουν σιγά-σιγά την ανθρακική τους παραγωγή.

Εξελίξεις σε άλλες Ευρωπαϊκές χώρες

• Αυστρία: Η χώρα πέτυχε την απεξάρτηση από τον άνθρακα το 2019, αλλά αναγκάστηκε να επανεξετάσει μέτρα έκτακτης ανάγκης.
• Βέλγιο: Ο τελευταίος σταθμός άνθρακα έκλεισε το 2016, ως αποτέλεσμα περιβαλλοντικών κανονισμών της ΕΕ.
• Βουλγαρία: Ανακοινώθηκε η κατάργηση του άνθρακα μεταξύ 2038 και 2040 αλλά με προβλήματα στην υπάρχουσα βιομηχανία.
• Κροατία: Δεσμεύθηκε για σταδιακή κατάργηση του άνθρακα, περνώντας σε σχέδια συνεργασίας.
• Τσεχία: Προγραμματισμένη έξοδος από τον άνθρακα έως το 2038, αλλά η νέα κυβέρνηση στοχεύει το 2033.
• Δανία: Διακηρύσσει την έξοδό της από τον άνθρακα έως το 2030, με συγκεκριμένα χρονοδιαγράμματα.
• Φινλανδία: Καθόρισε απαγόρευση χρήσης άνθρακα για το 2029.
• Γαλλία: Την τελευταία στιγμή, αναβάλλει την απεξάρτηση από το 2023 στο 2027.
• Γερμανία: Προγραμματισμένα κλεισίματα σε διάφορες μονάδες, με προστασία των ανθρακικών περιοχών.
• Ουγγαρία: Υπόσχεται απεξάρτηση έως το 2030, αλλά καθυστερεί την υλοποίηση λόγω προγραμματισμένων έργων.
• Ιρλανδία: Σημαντική πρόοδος στην απεξάρτηση από τον άνθρακα στο 2025.
• Ολλανδία: Προγραμματισμένο κλείσιμο όλων των σταθμών άνθρακα μέχρι το 2029.
• Πολωνία: Αρνητική στάση για τον άνθρακα, με καθυστερήσεις έως το 2049.
• Πορτογαλία: Εκπληκτικά γρήγορη μετάβαση με κλείσιμο του τελευταίου σταθμού το 2021.
• Ρουμανία: Δεσμευμένη για κατάργηση του άνθρακα μέχρι το 2030.
• Σουηδία: Σημαντική πρόοδος με το κλείσιμο του τελευταίου σταθμού το 2019.

Η ενεργειακή μετάβαση στην Ευρώπη βρίσκεται εν μέσω προκλήσεων και ανατροπών, διαμορφώνοντας το μέλλον της παραγωγής ενέργειας.