Σκιά των 45 δισ. ευρώ: Η παραοικονομία στη Ελλάδα αποκαλύπτει τις αθέατες πτυχές της οικονομίας

Ένα κρυφό σύστημα αξίας 45 δισεκατομμυρίων ευρώ στην Ελλάδα

Στην ελληνική οικονομία, περίπου 1 στα 5 ευρώ, ή αλλιώς 45 δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως, «χάνονται» χωρίς να φορολογούνται ή να καταγράφονται. Αυτή η αθέατη παράλληλη οικονομία, που ανέρχεται στο 21% του ΑΕΠ, θα μπορούσε να καλύψει σημαντικές ανάγκες της κοινωνίας, όπως η χρηματοδότηση παροχών, η μείωση φόρων και η στήριξη της ανάπτυξης, αν αποκαλυπτόταν.

Αυτό το σύστημα δρα με τους δικούς του κανόνες, βασισμένο κυρίως σε μετρητά και χωρίς αποδείξεις, δημιουργώντας έναν τεράστιο «κρυφό κουμπαρά» στην οικονομία. Εν τω μεταξύ, το κράτος αναζητά συνήθως τα χρήματα από μισθωτούς, συνταξιούχους και συνεπείς επιχειρήσεις.

Η κατάσταση σε αριθμούς

Με βάση τα στοιχεία των φορολογικών δηλώσεων, οι ελεύθεροι επαγγελματίες δηλώνουν μέσο ετήσιο εισόδημα μόλις 3.665 ευρώ, δηλαδή λιγότερα από 305 ευρώ τον μήνα. Αυτή η πραγματικότητα δεν αντικατοπτρίζει τη διάθεση χρημάτων στην αγορά, γεγονός που δημιουργεί ένα χάσμα μεταξύ δηλωμένων εισοδημάτων και πραγματικής οικονομικής δραστηριότητας. Το γκρίζο περιθώριο της οικονομίας γίνεται πλέον στόχος του νέου συστήματος ελέγχων.

Νέοι έλεγχοι και στρατηγική συμμόρφωσης

Η προσέγγιση των ελέγχων αλλάζει ριζικά. Οι διασταυρώσεις στοιχείων δεν περιορίζονται μόνο στα δηλωθέντα εισοδήματα αλλά περιλαμβάνουν τραπεζικές κινήσεις, πληρωμές με κάρτες και καταναλωτικές συνήθειες. Αν οι αριθμοί δεν «βγαίνουν», τότε ακολουθούν έλεγχοι. Το 2026 προγραμματίζονται συνολικά 194.000 έλεγχοι, συμπεριλαμβανομένων φορολογικών και τελωνειακών, με στόχο να διασφαλιστεί ότι τα δηλωθέντα εισοδήματα ευθυγραμμίζονται με τον τρόπο ζωής των πολιτών.

Το πρόβλημα των μετρητών

Στο κέντρο του ζητήματος παραμένει η χρήση μετρητών, η οποία είναι κυρίαρχη στην Ελλάδα. Τα μετρητά αποτελούν περίπου 42% της αξίας και 54% του αριθμού των συναλλαγών, καθιστώντας τα βασικό εργαλείο απόκρυψης εισοδημάτων. Παρόλο που η ηλεκτρονική πληρωμή έχει αυξηθεί, το περιθώριο για μη δηλωμένες συναλλαγές παραμένει μεγάλο.

Δομή και κίνητρα για φοροδιαφυγή

Η υψηλή αυτοαπασχόληση – φτάνει το 34,6% στην Ελλάδα – δημιουργεί πρόσφορο έδαφος για μη δήλωση εισοδημάτων. Ο συνδυασμός των υψηλών έμμεσων φόρων και η επιμονή των μετρητών αλλάζουν τα κίνητρα για φοροδιαφυγή, κυρίως σε τομείς όπως η εστίαση και οι κατασκευές.

Μελλοντικές δράσεις

Το κράτος προγραμματίζει εφαρμογές νέων τεχνολογικών μέτρων, όπως καθολική ηλεκτρονική τιμολόγηση και αυτόματη απόδοση ΦΠΑ, με στόχο να περιορίσει τις δυνατότητες καθυστέρησης και απόκρυψης εισοδημάτων. Στρατηγική είναι η παρακολούθησησε βάθος των οικονομικών ροών και η συνεργασία με ηλεκτρονικές πλατφόρμες ώστε να διασφαλιστεί η συμμόρφωση και η σωστή φορολόγηση.