Γεράσιμος Θωμάς: Πώς η μείωση του ΦΠΑ θα επιφέρει απώλειες για τους Έλληνες

Ο Γεράσιμος Θωμάς, επικεφαλής της Φορολογίας και Τελωνειακής Ένωσης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, σημείωσε στο πλαίσιο του 11ου Οικονομικού Φόρουμ των Δελφών μια συχνά παραβλεπόμενη πτυχή: στην Ελλάδα, ένα αξιοσημείωτο ποσοστό των εσόδων από ΦΠΑ δεν προέρχεται από τους Έλληνες πολίτες αλλά από τους τουρίστες. Σύμφωνα με αυτόν, η μείωση του ΦΠΑ δεν αποτελεί απλώς μια φορολογική ελάφρυνση, αλλά ενδέχεται να οδηγήσει σε απώλεια εσόδων από «εξωτερικές» πηγές.

### Τουρισμός: Ένας «αόρατος φορολογούμενος»

Η Ελλάδα διατηρεί μια από τις πιο τουριστικά εξαρτημένες οικονομίες στην Ευρώπη. Τα στοιχεία που δημοσιεύθηκαν από την Τράπεζα της Ελλάδας δείχνουν ότι τα έσοδα από τον εισερχόμενο τουρισμό κινούνται κοντά ή και πάνω από τα 20 δισ. ευρώ κάθε χρόνο τα τελευταία χρόνια. Για το 2024, τα έσοδα αναμένονται στα 21,6 δισ. ευρώ, αυξάνοντας 4,8% σε σχέση με το 2023.

Αυτά τα έσοδα ενδέχεται να έχουν άμεσο αντίκτυπο στα φορολογικά έσοδα, περιλαμβάνοντας:

– ΦΠΑ από διαμονές, εστίαση και διάφορες υπηρεσίες
– Ειδικούς φόρους κατανάλωσης
– Τέλη διαμονής και συναφή τέλη

Επιπλέον, η φορολόγηση της τουριστικής δραστηριότητας στην Ελλάδα χαρακτηρίζεται από υψηλά ποσοστά σε σύγκριση με άλλους προορισμούς, με το μειωμένο ΦΠΑ στην εστίαση και τη διαμονή να ανέρχεται στο 13%. Αυτό σημαίνει ότι ένα αξιοσημείωτο ποσοστό των δημοσίων εσόδων προέρχεται από την κατανάλωση των τουριστών.

«Μειώνοντας τον ΦΠΑ, χάνεις εισόδημα το οποίο δεν το πληρώνουν οι Έλληνες. Αν αυτό χαθεί, θα πρέπει να το πληρώνουν οι Έλληνες», ανέφερε ο Γεράσιμος Θωμάς, προσθέτοντας ότι «πάνω από 20% των εσόδων είναι συνδεδεμένα με τον τουρισμό». Μετά από ανάλυση της ΑΑΔΕ, διαπιστώθηκε ότι τα έσοδα από φόρους επί αγαθών και υπηρεσιών ανήλθαν το 2025 σε περίπου 39,5 δισ. ευρώ, εκ των οποίων ένα ποσό 7 έως 8 δισ. ευρώ είναι πιθανό να προέρχεται από τους τουρίστες.

### Το φορολογικό σύστημα στην Ελλάδα

Η ελληνική φορολογική πολιτική βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στους έμμεσους φόρους. Ειδικότερα, σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα συγκριτικά στοιχεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του ΟΟΣΑ:

– Οι φόροι κατανάλωσης αντιπροσωπεύουν πάνω από το 40% των συνολικών φορολογικών εσόδων της χώρας
– Ο μέσος όρος στην ΕΕ είναι περίπου 33%
– Όσον αφορά το ΑΕΠ, η Ελλάδα έχει υψηλά ποσοστά εσόδων από έμμεσους φόρους.

Η επιλογή αυτή δεν μπορεί να θεωρηθεί τυχαία, με τους έμμεσους φόρους να θεωρούνται αποδοτικότεροι για την είσπραξη, καθώς σχετίζονται με την κατανάλωση και μειώνουν τις δυνατότητες φοροδιαφυγής.

Ωστόσο, οι έμμεσοι φόροι προκαλούν και σοβαρές στρεβλώσεις, επιβαρύνοντας ιδιαιτέρως τα χαμηλότερα εισοδήματα και ενισχύοντας τις πληθωριστικές πιέσεις.

### Ευρωπαϊκή κατεύθυνση: Μετατόπιση, όχι μείωση

Στο ευρωπαϊκό επίπεδο, η συζήτηση δεν επικεντρώνεται πλέον σε γενικές μειώσεις φόρων, αλλά σε μια αναδιάρθρωση του φορολογικού μείγματος. Τα στοιχεία δείχνουν ότι:

– Η συνολική φορολογία στην ΕΕ παραμένει κοντά στο 40% του ΑΕΠ
– Περίπου 50% των φορολογικών εσόδων πηγάζει από την εργασία

Η τρέχουσα τάση προσανατολίζεται προς τη μείωση της φορολογίας στην εργασία και τη μετακίνηση σε άλλες βάσεις φορολόγησης. Αυτές οι μετατοπίσεις περιλαμβάνουν:

– Περιβαλλοντικούς φόρους για την τόνωση της ενεργειακής μετάβασης
– Στοχευμένες παρεμβάσεις στους φόρους κατανάλωσης
– Διεύρυνση της φορολογικής βάσης για την καταπολέμηση της φοροαποφυγής.

Σύμφωνα με ανάλυση του Tax Foundation, παρατηρείται αυξημένη στήριξη για «διορθωτικούς» φόρους, οι οποίοι αποσκοπούν στην ενίσχυση εσόδων και αλλαγή συμπεριφορών.

### Δυνατότητα μείωσης ειδικών φόρων

Σε αυτό το πλαίσιο, οι προτεινόμενες παρεμβάσεις εστιάζουν περισσότερο σε άλλες μορφές έμμεσης φορολόγησης. Ο Γεράσιμος Θωμάς τόνισε ότι η γενική μείωση του ΦΠΑ δεν είναι ρεαλιστική επιλογή, κυρίως λόγω της πίεσης των αμυντικών δαπανών στα δημόσια οικονομικά και στην πιθανότητα αντίκτυπου στους κανόνες της ΕΕ.

Αναφέρθηκε σε χώρες όπως η Ισπανία και η Πολωνία, όπου οι προσωρινές μειώσεις ΦΠΑ εφαρμόστηκαν υπό ειδικές συνθήκες, ενώ η παράτασή τους μπορεί να οδηγήσει σε νομικές διαδικασίες. Αντίθετα, υπάρχει μεγαλύτερη ευελιξία στους ειδικούς φόρους κατανάλωσης.

Ο Θεόδωρος Σκυλακάκης, πρώην υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, αναγνώρισε την ανάγκη για αναθεώρηση του φορολογικού μοντέλου στην Ευρώπη,όπου το 70%-80% των φορολογικών εσόδων προέρχεται από την εργασία και την κατανάλωση. Σημείωσε ότι είναι επιτακτική η ανάγκη για εκτενείς μεταρρυθμίσεις, καθώς η Ευρώπη φαίνεται απροετοίμαστη στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης, που απειλεί την βασική φορολογική βάση.