Αναζητώντας την απελευθέρωση από τα ορυκτά καύσιμα: Πολλά βήματα μπροστά

Η διεθνής σύνοδος στη Σάντα Μάρτα της Κολομβίας επιχείρησε να δώσει έναν σαφή προσανατολισμό στην απομάκρυνση από τα ορυκτά καύσιμα, δείχνοντας ωστόσο κυρίως τις προθέσεις των συμμετεχουσών χωρών. Με τη συμμετοχή 56 εθνών, αυτή η πρωτότυπη σύνοδος, αφιερωμένη αποκλειστικά στην περιοδική απομάκρυνση από τον άνθρακα, το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο, αποκάλυψε μια πτυχή της πραγματικότητας που είναι πλέον αναμφισβήτητη: η εποχή των ορυκτών καυσίμων φαίνεται ότι πλησιάζει στο τέλος της, αν και με αργούς ρυθμούς.

Η ενεργειακή κρίση που πλήττει τη Μέση Ανατολή λειτουργεί ως αναγκαίος καθρέφτης, αποκαλύπτοντας την εξάρτηση πολλών οικονομιών από εισαγόμενες ενεργειακές πηγές. Στο συγκεκριμένο πλαίσιο, η συμμετοχή ευρωπαϊκών χωρών, που αντιπροσωπεύουν περίπου το 30% των παρευρισκομένων, δείχνει την επιδίωξη της Ευρώπης να μειώσει όχι μόνο το ενεργειακό της κόστος αλλά και να επανακαθορίσει τη θέση της σε μια νέα «πράσινη» γεωπολιτική σκακιέρα.

Η κοινωνία στο προσκήνιο

Σε αντίθεση με τις πιο παραδοσιακές κλιματικές διασκέψεις, η Σύνοδος της Σάντα Μάρτα έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στην κοινωνία των πολιτών. Πάνω από 1.000 οργανώσεις συμμετείχαν σε αυτή τη τετραήμερη «Σύνοδο των Πολιτών», με τη συμμετοχή επιστημόνων, αυτοχθόνων κοινοτήτων και νεανικών κινημάτων. Οι μαρτυρίες παιδιών που πλήττονται από τη ρύπανση, όπως τα παιδιά που ανέφεραν φίλους τους που αρρώστησαν από τη σκόνη του άνθρακα, ενίσχυσαν τη συζήτηση γύρω από τον κεντρικό της άξονα, που δεν είναι άλλος από την ανθρώπινη ύπαρξη.

Η διευρυμένη συμμετοχή άλλαξε και την κατεύθυνση της συζήτησης. Η ενεργειακή μετάβαση δεν θεωρείται πια μόνο τεχνικό ζήτημα αλλά μια συνολική διαδικασία που αγγίζει διάφορους τομείς, όπως η οικονομία, η γεωργία, η χρηματοδότηση και η δικαιοσύνη.

Σχέδια, δεσμεύσεις και νομικές υποχρεώσεις

Ιδιαίτερη σημασία είχε η παρουσίαση του σχεδίου της Γαλλίας για την πλήρη απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα: ο στόχος περιλαμβάνει την εξάλειψη του άνθρακα μέχρι το 2030, του πετρελαίου μέχρι το 2045 και του φυσικού αερίου μέχρι το 2050. Αυτή η χρονολογική κατεύθυνση λειτουργεί ως «οδικό χάρτη» για άλλες χώρες, αποδεικνύοντας ότι η μετάβαση μπορεί να γίνει με έναν συγκεκριμένο και μετρήσιμο τρόπο.

Αξιοσημείωτο είναι ότι περισσότεροι από 250 νομικοί και ακαδημαϊκοί υποστήριξαν ότι η απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα δεν συνίσταται απλώς σε πολιτική επιλογή αλλά σε νομική υποχρέωση. Εξάλλου, πάνω από 500 επιστήμονες έχουν συμβάλει στη δημιουργία ενός συμβουλευτικού οργάνου, με σκοπό την καθοδήγηση της μετάβασης. Στόχος είναι η συγκέντρωση διαθέσιμων δεδομένων και η διαμόρφωση σαφών δεικτών που θα προσδιορίσουν πόσο γρήγορα πρέπει να περιοριστεί η χρήση ορυκτών καυσίμων για να επιτευχθεί ο στόχος του 1,5°C.

Το μεγάλο ερώτημα: ποιος πληρώνει;

Κανείς ακόμα και με τη σαφή βούληση, το ζήτημα της χρηματοδότησης παραμένει μια αδύναμη θέση. Στις χώρες του Παγκόσμιου Νότου, οι υψηλοί τόκοι και η περιορισμένη πρόσβαση σε κεφάλαια καθιστούν τη μετάβαση μια πραγματική πρόκληση, ακόμη και όταν οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας είναι πιο οικονομικές σε σχέση με τα ορυκτά καύσιμα.

Για την αντιμετώπιση αυτού του ζητήματος, ορισμένα κράτη μελετούν τη δυνατότητα χρήσης εσόδων από τα ίδια τα ορυκτά καύσιμα για τη χρηματοδότηση της μετάβασης, κάτι που θυμίζει την προσπάθεια σβήσιμο νευρώνων καταστροφής χρησιμοποιώντας τα ίδια τους τα συστατικά. Ωστόσο, η αβεβαιότητα σχετικά με την αξιοπιστία αυτών των εσόδων εγείρει προφανή ζητήματα για τη βιωσιμότητά τους. Την ίδια στιγμή, οι εκπρόσωποι των αυτόχθονων κοινοτήτων προειδοποιούν ότι οι οικονομικές λύσεις δεν μπορούν να αναπληρώσουν την απώλεια γης, πολιτισμού και ταυτότητας.

Μια νέα μορφή κλιματικής διπλωματίας

Η Σάντα Μάρτα παρουσίασε επίσης μια νέα δομή: οι λομπίστες των ορυκτών καυσίμων αποκλείστηκαν, δημιουργώντας έτσι ένα πιο επικεντρωμένο περιβάλλον σε λύσεις. Αντί για τις καθιερωμένες διαπραγματεύσεις μεταξύ σχεδόν 200 κρατών, η σύνοδος λειτούργησε ως μια «συμμαχία των προθύμων», επιτρέποντας πιο σημαντικές συζητήσεις περί πολιτικών εφαρμογών. Σε γενικές γραμμές, η Σάντα Μάρτα δεν παρήγαγε δεσμευτικές αποφάσεις αλλά επιχείρησε να διαμορφώσει το πολιτικό και ηθικό περιβάλλον μέσα στο οποίο αυτές θα γίνουν αναπόφευκτες.

Η επόμενη σύνοδος αναμένεται να πραγματοποιηθεί στο Τουβαλού, μια χώρα που βρίσκεται σε άμεσο κίνδυνο λόγω της αύξησης της στάθμης της θάλασσας, υπενθυμίζοντας ότι για ορισμένους η κλιματική αλλαγή δεν είναι θεωρία, αλλά ζήτημα επιβίωσης. Καθώς πλησιάζουμε προς τη διάσκεψη COP31, οι συζητήσεις που ξεκίνησαν στη Σάντα Μάρτα δεν περιστρέφονται πια γύρω από το αν θα τελειώσει η εποχή των ορυκτών καυσίμων, αλλά για το πόσο γρήγορα θα γραφτεί ο επίλογός της.

Διαβάστε ακόμη