ΙΟΒΕ: Υπό το πρίσμα της ανισότητας, πώς προχωρεί η Ελλάδα από τους πλούσιους στην κοινωνική στέγη

Ανισότητες στην Ελλάδα: Μια Ανάλυση από το ΙΟΒΕ

Μια πρόσφατη έκθεση του ΙΟΒΕ αποκαλύπτει ότι, παρόλο που υπάρχει μια σημαντική αποκλιμάκωση των εισοδηματικών ανισοτήτων, το πιο πλούσιο 1% των νοικοκυριών στην Ελλάδα κατέχει πλέον το μεγαλύτερο ποσοστό του εισοδήματος των τελευταίων 20 ετών. Παρά τη βελτίωση στη γενική οικονομία, η χώρα παραμένει τέταρτη στην ΕΕ όσον αφορά την εισοδηματική ανισότητα, με σχεδόν 7 στους 10 πολίτες να δυσκολεύονται να τα βγάλουν πέρα.

Η μελέτη, με τίτλο «Οι πολλαπλές πτυχές της ανισότητας στην Ελλάδα», καταγράφει μια περίπλοκη εικόνα. Ενώ ο δείκτης Gini – ένα σημαντικό μέτρο της εισοδηματικής ανισότητας – έχει μειωθεί στο 31,6% το 2025 από 34,2% το 2015, τα στοιχεία επισημαίνουν ότι οι ανισότητες ξαναδημιουργούνται από την πανδημία, με το χάσμα να διευρύνεται εκ νέου στα υψηλότερα εισοδηματικά στρώματα.

Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι η ανισότητα δεν μπορεί πλέον να ερμηνευθεί μόνο με βάση το εισόδημα. Η πρόσβαση σε βασικές υπηρεσίες όπως η στέγη, η εκπαίδευση, η υγειονομική περίθαλψη και η μακροχρόνια φροντίδα είναι καθοριστικές για τις ευκαιρίες και τις προοπτικές των πολιτών. Αυτές οι παράμετροι εξηγούν γιατί οι καθημερινές εμπειρίες των νοικοκυριών παρουσιάζουν σημαντικές αποκλίσεις από τη βελτίωση που καταγράφουν οι οικονομικοί δείκτες.

Η Επιστροφή των Κερδών στο 1%

Ένα ιδιαίτερα σημαντικό εύρημα της μελέτης αφορά την ανάπτυξη των εισοδημάτων στα ανώτερα στρώματα. Παρότι οι δείκτες υποδεικνύουν πρόοδο σε σχέση με τα χρόνια της κρίσης, μετά την πανδημία έχει ξεκινήσει μια νέα τάση αύξησης του μεριδίου του ανώτερου 1% των νοικοκυριών. Από το 2023, το μερίδιο αυτό αποδεικνύεται μεγαλύτερο, φτάνοντας το 2025 σε επίπεδα ρεκόρ από το 2003.

Αυτή η εξέλιξη συμβαδίζει με άλλους δείκτες ανισότητας και φτώχειας, αναδεικνύοντας στοιχεία δομής στην κατανομή του εισοδήματος στην ελληνική οικονομία. Εν μέσω ανάπτυξης, οι μισοί από τους ανέργους παραμένουν μακροχρόνια ανενεργοί, ενώ οι νεότεροι είναι ιδιαίτερα εκτεθειμένοι στον κίνδυνο φτώχειας.

Διαφορετικές Αντιλήψεις για την Ανάπτυξη

Παρά τις βελτιώσεις στους θεσμικούς δείκτες, σχεδόν 68% των νοικοκυριών δηλώνουν ότι έχουν δυσκολίες στην κάλυψη των αναγκών τους, με την αντίστοιχη αναλογία στην ΕΕ να βρίσκεται μόλις στο 19%. Αυτή η διαφορά καταδεικνύει τη δυσαρμονία ανάμεσα στους αναγνωρισμένους δείκτες ανισότητας και την πραγματικότητα των πολιτών, όπου η οικονομική ανασφάλεια και η πίεση από το κόστος ζωής επηρεάζουν την αντίληψή τους για την ευημερία.

Οι Έλληνες είναι πιο απαισιόδοξοι από τους υπόλοιπους Ευρωπαίους όσον αφορά τις ίσες ευκαιρίες, καταδεικνύοντας ότι η αίσθηση ανισότητας δεν περιορίζεται μόνο στο εισόδημα, αλλά και στην ικανότητα ανόδου από χαμηλότερα στρώματα μέσω της εργασίας, της εκπαίδευσης ή της επιχειρηματικότητας.

Οι Νέοι και η Ανισότητα

Η έκθεση αναδεικνύει ότι οι νεότερες γενιές παραμένουν σε μεγάλο βαθμό εγκλωβισμένες στα χαμηλότερα εισοδηματικά στρώματα, παρά την βελτίωση στους δείκτες απασχόλησης. Οι νέοι ηλικίας 16-24 ετών διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο φτώχειας και κοινωνικού αποκλεισμού, οι δε ανισότητες στην εκπαίδευση συντελούν στη δυσκολία πρόσβασης σε καλύτερες ευκαιρίες.

Η δυσκολία πρόσβασης στη στέγη είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα της ευρύτερης ανισότητας. Έως το 2025, το ποσοστό των οικονομικά αδύναμων που δαπανούν σημαντικά το εισόδημά τους για στέγαση παραμένει υψηλό.

Κλείσιμο

Συνολικά, όπως τονίζει η μελέτη του ΙΟΒΕ, η πραγματικότητα δείχνει ότι οι ανισότητες στην Ελλάδα δεν μετριούνται πλέον μόνο από το ύψος του εισοδήματος, αλλά αντικατοπτρίζουν την πρόσβαση σε ευκαιρίες και βασικές παροχές. Αυτές οι ανισότητες, παρά την οικονομική ανάκαμψη, οδηγούν πολλούς πολίτες στο αίσθημα ότι η πρόοδος τους διαφεύγει.