Σύνθετο σκηνικό στη Μέση Ανατολή: Σύγκρουση και διπλωματία ΗΠΑ-Ιράν στο προσκήνιο

Δέκα ημέρες μετά την υπογραφή της διμερούς συμφωνίας ΗΠΑ–Ιράν για την εφαρμογή ενός Οδικού Χάρτη, η περιοχή του Περσικού εμφανίζει ενδείξεις περιορισμένης στρατιωτικής κλιμάκωσης συνοδευόμενες από διπλωματικές προσπάθειες χωρίς απτά αποτελέσματα.

Σύμφωνα με αναλύσεις του Ινστιτούτου για τη Μελέτη του Πολέμου (ISW), η κατάσταση χαρακτηρίζεται από μια «ελεγχόμενη ένταση». Το Ιράν φαίνεται να εντείνει την πίεση στη ναυτιλία και στις αμερικανικές βάσεις, ενώ ταυτόχρονα διατηρεί ανοιχτούς διαύλους για διαπραγμάτευση.

Στο επίκεντρο των εξελίξεων βρίσκονται οι Στενές του Ορμούζ και η διαδρομή της Τεχεράνης να διατηρήσει την επιρροή της στην περιοχή μέσω ομάδων όπως οι Δυνάμεις Quds του Ιράν και η Χεζμπολάχ.

Μακράς διάρκειας συγκρουσιακή κατάσταση

Οι ιρανικές δυνάμεις προχώρησαν σε επιθέσεις με drones σε αμερικανικές θέσεις στο Μπαχρέιν, όπου εδρεύει η βάση του 5ου Στόλου των ΗΠΑ. Παράλληλα, το Κέντρο Επιχειρήσεων Θαλάσσιου Εμπορίου του Ηνωμένου Βασιλείου κατέγραψε πλήγμα σε δεξαμενόπλοιο ανοιχτά του Ομάν, γεγονός που ενισχύει την ανησυχία για την αύξηση επιθέσεων στις θαλάσσιες μεταφορές.

Στη συνέχεια, το Ιράν φέρεται να χρησιμοποίησε drones και βαλλιστικούς πυραύλους ενάντια σε αμερικανικές εγκαταστάσεις στο Μπαχρέιν και το Κουβέιτ, με τις ΗΠΑ να απαντούν με επιθέσεις στις ιρανικές στρατιωτικές υποδομές.

Αυτή η ένταση δεν έχει χαρακτηριστικά ενός γενικευμένου πολέμου, αλλά προσομοιάζει περισσότερο σε μια «παρατεταμένη συγκρουσιακή κατάσταση» όπου και οι δύο πλευρές προσπαθούν να επιβάλουν κόστος χωρίς να καταλήξουν σε συνολική σύρραξη.

Η στρατηγική της Τεχεράνης στον Περσικό Κόλπο

Κατά τις εκτιμήσεις του ISW, η στρατηγική του Ιράν εστιάζει στη διαχείριση των Στενών του Ορμούζ, επιδιώκοντας να αξιοποιήσει τη γεωγραφική του θέση ως εργαλείο πολιτικής πίεσης.

Παράλληλα, οι επιθέσεις σε αμερικανικές δυνάμεις και εμπορικά πλοία στοχεύουν:

• Στην αποτροπή της στρατιωτικής παρουσίας των ΗΠΑ στην περιοχή.
• Στην άσκηση συνεχούς πίεσης στις χώρες του Κόλπου.
• Στη δημιουργία κόστους για κάθε προσπάθεια περιορισμού της ιρανικής επιρροής.

Η Τεχεράνη παράλληλα αποστέλλει προειδοποιήσεις σε χώρες όπως το Μπαχρέιν και το Κουβέιτ, ζητώντας να μην επιτρέψουν τη χρήση των βάσεών τους από τις αμερικανικές δυνάμεις.

Διπλωματικές εξελίξεις και επικείμενες διαπραγματεύσεις

Αν και οι εντάσεις είναι υψηλές, οι διπλωματικές κινητικότητες είναι χαρακτηριστικές. ΜΜΕ αναφέρουν ότι οι ΗΠΑ και το Ιράν εξετάζουν την πιθανότητα διαβουλεύσεων στη Ντόχα, στο πλαίσιο του MoU, το οποίο περιέχει ζητήματα όπως το πυρηνικό πρόγραμμα και οι κυρώσεις κατά της Τεχεράνης.

Ωστόσο, οι πληροφορίες είναι αντικρουόμενες. Αμερικανικές πηγές προτείνουν μια πιθανή συνάντηση υψηλού επιπέδου, αλλά τόσο το Κατάρ όσο και το Ιράν δεν επιβεβαίωσαν ότι θα υπάρξει άμεση κορυφαία διαπραγμάτευση. Αντίθετα, οι συζητήσεις φαίνεται να περιορίζονται σε τεχνικές λεπτομέρειες και έμμεσες σχέσεις μέσω διαμεσολαβητών.

Εσωτερικές διαφωνίες στο Ιράν

Εντός της χώρας, το Ιράν εμφανίζεται διχασμένο σχετικά με τη στρατηγική του. Κληρικοί στη Συνέλευση των Εμπειρογνωμόνων φαίνεται να διαφωνούν για τις δυνατότητες συμβιβασμών με τις ΗΠΑ.

Ο πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν εργάζεται προς την κατεύθυνση ενίσχυσης της υποστήριξης για τη συμφωνία, υπογραμμίζοντας τα οικονομικά οφέλη και προσπαθώντας να περιορίσει την επιρροή των σκεπτικιστών. Αυτή η εσωτερική διαμάχη υποδεικνύει ότι η εξωτερική πολιτική του Ιράν είναι αποτέλεσμα ανταγωνισμού μεταξύ διαφορετικών κέντρων ισχύος.

Ο ρόλος της Χεζμπολάχ και οι εξελίξεις στον Λίβανο

Παράλληλα, στον Λίβανο προχωρά μια τριμερής προσέγγιση μεταξύ Ισραήλ, Λιβάνου και ΗΠΑ που στοχεύει στον σταδιακό αφοπλισμό της Χεζμπολάχ.

Η εν λόγω συμφωνία προτείνει ενίσχυση του λιβανικού στρατού και αποχώρηση των ισραηλινών δυνάμεων από συγκεκριμένες περιοχές. Ωστόσο, η εφαρμογή της παρουσιάζει αρκετές προκλήσεις:

• Η Χεζμπολάχ την απορρίπτει ως απειλή για τη λιβανική κυριαρχία.
• Ο λιβανικός στρατός υστερεί επιχειρησιακά.
• Το Ιράν διατηρεί σημαντική επιρροή στην οργάνωση.

Αυτή η κατάσταση συνδέεται άμεσα με τη στρατηγική του Ιράν για τη διατήρηση δικτύων επιρροής πέρα από τα σύνορα.

Εν τω μεταξύ, η Κεντρική Διοίκηση των ΗΠΑ (CENTCOM) αξιολογεί την ανάπτυξη χερσαίων δυνάμεων σε Ισραήλ και Λίβανο για την παρακολούθηση της Τριμερούς Συμφωνίας-Πλαισίου.

Το ISW εκτιμά ότι η παρουσία της CENTCOM θα επιτρέπει ταχύτερη αντίδραση σε πιθανές παραβιάσεις της εκεχειρίας από το Ισραήλ ή τη Χεζμπολάχ. Ωστόσο, αυτή η εκτίμηση φαίνεται υπερβολικά αισιόδοξη, καθώς οι αμερικανικές δυνάμεις θα βασιστούν κυρίως στις πληροφορίες από τις ισραηλινές δυνάμεις.

Μια πολύπλοκη κρίση

Οι ανατροπές της τελευταίας περιόδου αποκαλύπτουν ότι η κρίση γύρω από το Ιράν είναι πολύπλευρη. Συνδυάζει τρεις αλληλένδετες πτυχές:

• Στρατιωτική ένταση στον Κόλπο, με επιθέσεις σε πλοία και βάσεις.
• Διπλωματική αβεβαιότητα, παρά τις έμμεσες διαπραγματεύσεις.
• Περιαφήρεια αναδιάταξης ισχύος, κυρίως μέσω της Χεζμπολάχ.

Η Τεχεράνη φαίνεται να επιδιώκει μια στρατηγική ελεγχόμενης κλιμάκωσης, κρατώντας τη πίεση υψηλή για να διαπραγματεύεται από θέση ισχύος, αποφεύγοντας όμως την κλιμάκωση σε γενικευμένο πόλεμο με τις ΗΠΑ.

Βασίλης Γιαννακόπουλος, ταξίαρχος ε.α. της Π.Α., γεωστρατηγικός αναλυτής