Το REPowerEU επισημαίνει τον Κάθετο Διάδρομο, ενώ μια προσφυγή αμφισβητεί το σχέδιο

Σημαντική εξέλιξη στον τομέα της ενέργειας έλαβε χώρα χτες, 17 Ιουνίου, καθώς ενεργοποιήθηκε ένα ακόμα κρίσιμο βήμα του ευρωπαϊκού προγράμματος REPowerEU, το οποίο οδηγεί στην επίσημη απαγόρευση όλων των βραχυπρόθεσμων συμβάσεων για την εισαγωγή ρωσικού φυσικού αερίου μέσω αγωγών. Αυτή η πρωτοβουλία εντάσσεται σε ένα συνολικό σχέδιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης που επιδιώκει την πλήρη διακοπή των εισαγωγών ρωσικού φυσικού αερίου, είτε μέσω αγωγών είτε σε μορφή LNG (υγροποιημένο φυσικό αέριο).

Κεντρική σημασία στο σχέδιο REPowerEU έχει ο Κάθετος Διάδρομος Φυσικού Αερίου, ο οποίος συνδέει κρίσιμες ενεργειακές περιοχές και προασπίζει την ενεργειακή ασφάλεια στην Κεντρική και Νοτιοανατολική Ευρώπη, με καθοριστικό ρόλο να διαδραματίσει η Ελλάδα. Οι προκλήσεις που σχετίζονται με το έργο αποδεικνύονται ιδιαίτερα σπουδαίες. Μετά τη νέα συμφωνία μεταξύ των Venture Global και Atlantic SEE, η οποία προβλέπει τον διπλασιασμό των ποσοτήτων LNG από τις Ηνωμένες Πολιτείες, οι κοινοπραξίες AKTOR και ΔΕΠΑ Εμπορίας προχωρούν στην ανάπτυξη τόσο των υποδομών όσο και των σχετικών ρυθμιστικών πλαισίων.

Η σημασία του Κάθετου Διαδρόμου αναδείχθηκε και στους κόλπους του Global Energy Forum του Atlantic Energy Council στην Ουάσιγκτον, όπου οι Σταύρος Παπασταύρου, Τζόσουα Βολζ, Κωστής Σιφναίος και Τζέφρι Πάιατ συζήτησαν τις προοπτικές του έργου για την ενεργειακή δομή της Ευρώπης.

Καθώς η Ευρώπη εισέρχεται στην τελική φάση υλοποίησης του REPowerEU, η προώθηση του Κάθετου Διαδρόμου προς Ουγγαρία και Σλοβακία, οι θαρραλέες μακροπρόθεσμες συμφωνίες και η ευρωπαϊκή στήριξη για την άρση ρυθμιστικών σελίδων, θα είναι οι καθοριστικοί παράγοντες για την επιτυχία αυτού του εγχειρήματος.

Αναμφίβολα, η σταδιακή διακοπή του ρωσικού φυσικού αερίου έως το φθινόπωρο του 2027 θα έχει σοβαρές επιπτώσεις στη ροή του φυσικού αερίου σε όλη την κεντρική και ανατολική Ευρώπη, γεγονός που τονίστηκε στο συνέδριο ETCSEE που διεξήχθη στη Βουδαπέστη. Το οικείο αυτό συνέδριο αποτελεί κομβικό σημείο για τους τομείς ενέργειας και φυσικού αερίου στην περιοχή.

«Απειλή» REPowerEU

Ωστόσο, μία νέα νομική πρόκληση αμφισβητεί το θεμέλιο του REPowerEU. Η Nord Stream, η ελβετική εταιρεία υπεύθυνη για τον αγωγό Nord Stream 2, έχει προσφύγει στο Δικαστήριο της ΕΕ, ζητώντας την ακύρωση του κανονισμού που επιβάλλει την σταδιακή κατάργηση των εισαγωγών ρωσικού φυσικού αερίου.

Δικαστικά έγγραφα δείχνουν ότι η αγωγή υποβλήθηκε στις 27 Απριλίου, κατά του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της ΕΕ, και δημοσιοποιήθηκε μετά την 15η Ιουνίου στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η Nord Stream 2 AG ζητά την ακύρωση του Κανονισμού (ΕΕ) 2026/261, ο οποίος προβλέπει σταδιακή απαγόρευση εισαγωγών ρωσικού φυσικού αερίου μέσω αγωγών και LNG.

Αν δεν ακυρωθεί πλήρως ο κανονισμός, η Nord Stream 2 AG ζητά την τροποποίηση συγκεκριμένων διατάξεων που επηρεάζουν τις δραστηριότητές της, κάνοντας λόγο για απαλλοτρίωση χωρίς αποζημίωση.

Βασικά επιχειρήματα στην αγωγή

Στην υπόθεσή της, η Nord Stream 2 AG προβάλλει τέσσερις βασικούς ισχυρισμούς:

• Ο κανονισμός παραβιάζει τα δικαιώματα ιδιοκτησίας, αποκλείοντας τη χρήση του αγωγού.
• Δημιουργεί ανισότητες ανάμεσα στους φορείς εκμετάλλευσης αγωγών.
• Η ΕΕ χρησιμοποίησε λανθασμένη νομική βάση, υποστηρίζοντας ότι ο κανονισμός θα έπρεπε να είχε ακολουθήσει τις διαδικασίες που απαιτούνται για κυρώσεις.
• Παραβιάζει τις αρχές αναλογικότητας και ίσης μεταχείρισης, συνιστώντας κατάχρηση εξουσίας.

Ο κανονισμός για το ρωσικό φυσικό αέριο

Ο συγκεκριμένος κανονισμός ψηφίστηκε τον Ιανουάριο του 2026 και προβλέπει την προοδευτική διακοπή εισαγωγών ρωσικού φυσικού αερίου και τις κατάλληλες προετοιμασίες για την αναστολή εισαγωγών ρωσικού πετρελαίου.

Από την 25η Απριλίου 2026, απαγορεύτηκαν οι βραχυπρόθεσμες συμβάσεις για φυσικό αέριο, ενώ από την 1η Ιανουαρίου 2027 θα δείξουν και οι μακροπρόθεσμες συμβάσεις την ίδια κατεύθυνση. Η απαγόρευση για τα αγωγά φυσικού αερίου αρχικά θα ισχύσει από την 17η Ιουνίου 2026.

Ο Nord Stream 2 και ο φορέας εκμετάλλευσης

Η Nord Stream 2 AG ιδρύθηκε για την χρηματοδότηση και την εκμετάλλευση του αγωγού, μήκους 1.230 χιλιομέτρων. Το έργο, που ολοκληρώθηκε το 2021 με κόστος άνω των 10 δισεκατομμυρίων ευρώ, σχεδιάστηκε για να διπλασιάσει τη μεταφορά ρωσικού φυσικού αερίου στην Ευρώπη.

Οι αντιρρήσεις για τον αγωγό ξεκίνησαν νωρίς, καθώς πολυάριθμοι πολιτικοί και οργανισμοί επισήμαναν τους κινδύνους μιας μεγαλύτερης εξάρτησης από τη ρωσική ενέργεια. Οι ολοκληρωτικές εργασίες σταμάτησαν μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022, με αποτέλεσμα το έργο να μην έχει τεθεί ποτέ σε εμπορική λειτουργία.

Ευρύτερο πλαίσιο

Αυτή η νομική κίνηση έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία πολλά κράτη μέλη της ΕΕ, όπως η Ουγγαρία και η Σλοβακία, αμφισβητούν πτυχές της σταδιακής κατάργησης. Παρελθόντες αγωγές της Nord Stream 2 AG είχαν κυρίως αποτύχει.

Η υπόθεση είναι πλέον στην αρμοδιότητα του Δικαστηρίου της ΕΕ στο Λουξεμβούργο και ενδέχεται οι διαδικασίες να διαρκέσουν από ένα έως δύο χρόνια ή και περισσότερο.

Τα επόμενα ορόσημα του REPowerEU

Σύμφωνα με τον κανονισμό REPowerEU, οι διαφορετικές κατηγορίες συμβάσεων υπόκεινται σε εναλλακτικές προθεσμίες. Η απαγόρευση στις εισαγωγές LNG μέσω βραχυπρόθεσμων συμβάσεων έχει τεθεί σε εφαρμογή από 25 Απριλίου 2026.

Οι μακροπρόθεσμες συμβάσεις LNG θα απαγορευτούν από την 1η Ιανουαρίου 2027, ευθυγραμμισμένες με τον 19ο πακέτο κυρώσεων κατά της Ρωσίας, και η σταδιακή κατάργηση των μακροχρόνιων συμβάσεων για το ρωσικό φυσικό αέριο μέσω αγωγών θα ολοκληρωθεί έως τις 30 Σεπτεμβρίου 2027.

Διαβάστε ακόμη