Παγκόσμια τάση στην μείωση της ενεργειακής κατανάλωσης εξαιτίας του πολέμου

Η παγκόσμια ενεργειακή κρίση που προκαλείται από τη σύγκρουση με το Ιράν αρχίζει να επηρεάζει την καθημερινότητα των πολιτών, ειδικότερα σε χώρες μεσαίου και αναδυόμενου εισοδήματος. Σύμφωνα με τους Financial Times, το γνωστό εστιατόριο Goto Monster στη Μανίλα των Φιλιππίνων, που προηγουμένως ήταν γεμάτο, αντιμετωπίζει μείωση πελατείας μεταξύ 30% και 40%, καθώς οι νέες πολιτικές εξοικονόμησης ενέργειας και η τηλεργασία περιορίζουν την κατανάλωση. Ο πρόεδρος της χώρας, Φερντινάντ Μάρκος Τζούνιορ, έχει αναγορεύσει την κατάσταση σε εθνική ενεργειακή έκτακτη ανάγκη, με εργαζόμενους όπως ο ταμίας Σέντρικ Γκονζάλβο να ανησυχούν για τις πιθανές απώλειες θέσεων εργασίας.

Αυτή η κατάσταση είναι ενδεικτική ενός μεγαλύτερου φαινομένου: η αύξηση των τιμών των καυσίμων και οι κίνδυνοι ελλείψεων αναγκάζουν τις κυβερνήσεις να λάβουν σκληρά μέτρα περιορισμού της κατανάλωσης. Οικονομολόγοι προειδοποιούν ότι αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει σε επιβράδυνση της ανάπτυξης και δυσκολίες στα δημόσια οικονομικά.

Χώρες με μεγάλες ενεργειακές εισαγωγές είναι πιο ευάλωτες. Ενώ πλούσιες χώρες όπως η Σιγκαπούρη μπορούν να προσαρμοστούν μέσω της διεθνούς αγοράς, φτωχότερες οικονομίες όπως το Μαρόκο και οι Φιλιππίνες αντιμετωπίζουν σοβαρές προκλήσεις στον ανταγωνισμό για τις περιορισμένες προμήθειες.

Οι ζημιές στις ενεργειακές υποδομές και οι κίνδυνοι να διακοπούν οι μεταφορές μέσω των Στενών του Ορμούζ μπορεί να διατηρήσουν τις τιμές σε υψηλά επίπεδα. Αυτή η κατάσταση όχι μόνο μειώνει την κατανάλωση αλλά και εντείνει την ανάγκη για επενδύσεις, με αποτέλεσμα οι κυβερνήσεις να αναγκάζονται σε περικοπές, αυξάνοντας την πιθανότητα ύφεσης.

Ειδικά οι αναπτυσσόμενες οικονομίες πλήττονται σε μεγάλο βαθμό λόγω της εξάρτησής τους από εισαγωγές ενέργειας και της υψηλής ενέργειας που απαιτεί η παραγωγή τους. Χώρες με ισχυρή μεταποιητική βιομηχανία, όπως η Ταϊλάνδη, χρειάζονται περισσότερη ενέργεια ανά μονάδα παραγωγής σε σχέση με τις οικονομίες που βασίζονται κυρίως στις υπηρεσίες.

Πολλές κυβερνήσεις προσπαθούν να περιορίσουν τις αυξήσεις στους φόρους στα καύσιμα, αλλά αυτό δεν επαρκεί, ιδίως για εξειδικευμένα καύσιμα ή απομακρυσμένες περιοχές. Στη Ζάμπια, για παράδειγμα, οι φόροι σε βενζίνη και ντίζελ έχουν καταργηθεί, αλλά οι τιμές κηροζίνης και καυσίμων αεροπορίας έχουν εκτοξευθεί πάνω από 50%.

Αρχικά, οι ανησυχίες επικεντρώνονταν στον πληθωρισμό. Ωστόσο, ειδικοί προειδοποιούν ότι αν χαθεί σημαντική ποσότητα παγκόσμιας παραγωγής πετρελαίου, η κατανάλωση θα χρειαστεί να περιοριστεί με δελτίο. Το ενδιαφέρον για την Ασία είναι έντονο, καθώς είναι η κύρια περιοχή που απορροφά τις περισσότερο αναγκαίες ροές πετρελαίου και LNG.

Οι συνέπειες της κρίσης είναι ήδη ορατές: μειωμένες ώρες εργασίας, περιορισμός δραστηριοτήτων και πτώση της αγοραστικής δύναμης. Χώρες όπως η Ταϊλάνδη, το Βιετνάμ και η Ινδονησία προωθούν τηλεργασία, περιορισμό στη χρήση κλιματισμού και εναλλακτικές μεταφορές. Στο Πακιστάν, ακόμη και οι αθλητικές διοργανώσεις πραγματοποιούνται χωρίς θεατές προκειμένου να εξοικονομηθούν καύσιμα.

Μελέτες του ΔΝΤ δείχνουν ότι τέτοιες κρίσεις έχουν μακροχρόνιες επιπτώσεις στην απασχόληση, ειδικά σε χώρες που εισάγουν ενέργεια. Ιστορικά παραδείγματα, όπως η πετρελαϊκή κρίση της δεκαετίας του 1970, αποδεικνύουν ότι οι υψηλές τιμές μπορούν να μεταμορφώσουν μόνιμα τα καταναλωτικά πρότυπα.

Αρκετές χώρες προσπαθούν να ενισχύσουν τις οικονομίες τους μέσω επιδοτήσεων ή παρεμβάσεων στην αγορά συναλλάγματος, όμως οι ειδικοί προειδοποιούν ότι τέτοιες στρατηγικές ενδέχεται να επιδεινώσουν τα υπάρχοντα προβλήματα. Οι κυβερνήσεις αντιμετωπίζουν δύσκολες αποφάσεις: να επιβαρύνουν τα δημόσια οικονομικά ή να αφήσουν την κρίση να πλήξει την οικονομική δραστηριότητα.

Ακόμη και ανεπτυγμένες χώρες δεν θα παραμείνουν αλώβητες. Σύμφωνα με την Οργάνωση Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ), σε ένα αρνητικό σενάριο με τιμές πετρελαίου στα 135 δολάρια το βαρέλι, το παγκόσμιο ΑΕΠ μπορεί να υποστεί πτώση κατά 0,5%, με τις περιοχές της Ευρώπης και της Ασίας-Ειρηνικού να επηρεάζονται περισσότερο.

Τελικά, οι χώρες που εξαρτώνται από εισαγωγές ενέργειας και έχουν περιορισμένα δημοσιονομικά περιθώρια είναι οι πιο εκτεθειμένες. Στο Μπανγκλαντές, η κυβέρνηση έχει θέσει περιορισμούς στην κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας, με εργαζόμενους και οδηγούς να αντιμετωπίζουν καθημερινές ελλείψεις καυσίμων και αβεβαιότητα σχετικά με τη δυνατότητά τους να εργάζονται την επόμενη ημέρα.