Οι επιπτώσεις του CBAM στις εισαγωγές και τις επιχειρήσεις από 1 Ιανουαρίου
Η Ευρωπαϊκή Ένωση πλησιάζει στην ολοκλήρωση ενός από τα πιο φιλόδοξα περιβαλλοντικά και εμπορικά σχέδιά της: την εισαγωγή του Μηχανισμού Συνοριακής Προσαρμογής Άνθρακα (Carbon Border Adjustment Mechanism – CBAM). Από την 1η Ιανουαρίου 2026, όλα τα προϊόντα που εισάγονται στην ΕΕ θα υπόκεινται σε επιβάρυνση που συνδέεται με τις εκπομπές CO₂ που προκύπτουν από την παραγωγή τους, με σκοπό την προστασία των ευρωπαίων παραγωγών, την αποτροπή της «διαρροής άνθρακα» και την προώθηση της απανθρακοποίησης σε παγκόσμιο επίπεδο.
Μέσω του CBAM, η Ε.Ε. αναθεωρεί τους κανόνες του διεθνούς εμπορίου, εστιάζοντας στον άνθρακα. Από την καθημερινή λειτουργία των παραγωγών μέχρι τις διεθνείς σχέσεις με μεγάλες εξαγωγικές χώρες, αυτός ο νέος μηχανισμός αναμένεται να επηρεάσει τη βιωσιμότητα και την ανταγωνιστικότητα της πράσινης οικονομίας για πολλά χρόνια.
«Ο στόχος του CBAM είναι να διασφαλίσει ότι οι ευρωπαίοι παραγωγοί στους τομείς του χάλυβα, του αλουμινίου, του τσιμέντου και των λιπασμάτων, οι οποίοι πληρώνουν κανονικά το κόστος του ETS, δεν θα αντιμετωπίζουν αδικίες σε σύγκριση με τις εισαγωγές από τρίτες χώρες που δεν πληρώνουν για το CO₂ και δεν έχουν αντίστοιχες περιβαλλοντικές ρυθμίσεις», δήλωσε ο κ. Γεράσιμος Θωμάς, Γενικός Διευθυντής της Γενικής Διεύθυνσης Φορολογίας και Τελωνειακής Ένωσης (DG TAXUD) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Συμπλήρωσε ότι «πρόκειται για ένα εργαλείο που αποσκοπεί στην εξασφάλιση ίσων όρων ανταγωνισμού για τους ευρωπαίους παραγωγούς» και υπογράμμισε το ενδιαφέρον παραγωγών από κλάδους που επιθυμούν να ενταχθούν στον CBAM.
Οι κανονισμοί και η εκτελεστική νομοθεσία του CBAM έχουν ήδη δημοσιευτεί, και η αποτελεσματικότητά τους θα αξιολογηθεί στα επόμενα δύο χρόνια.
Σύμφωνα με τον κ. Θωμά, αναθεώρηση θα γίνει πριν από το τέλος του 2027, και το εργαλείο λειτουργεί προς όφελος και των παραγωγών της ΕΕ αλλά και όσων τρίτων χωρών επενδύουν στη μείωση των εκπομπών τους. Ιδιαίτερη προσοχή θα δοθεί στην αποφυγή εξαιρέσεων για οποιαδήποτε τρίτη χώρα, με αυστηρά μέτρα κατά της καταστρατήγησης. Να σημειωθεί ότι ήδη περίπου 80 χώρες εφαρμόζουν ή αναπτύσσουν συστήματα φορολόγησης του άνθρακα και τιμολόγησης των εκπομπών CO₂, γεγονός που αποδεικνύει τη διεθνή σημασία του CBAM.
Τι είναι ο CBAM
Η φιλοσοφία του CBAM είναι ξεκάθαρη, αλλά η εφαρμογή του έρχεται με προκλήσεις: Στην Ευρώπη, οι παραγωγοί προϊόντων που έχουν υψηλές εκπομπές, όπως ο χάλυβας και το αλουμίνιο, ήδη πληρώνουν για τις εκπομπές τους μέσω του Συστήματος Εμπορίας Εκπομπών (EU ETS). Όταν εισάγονται παρόμοια προϊόντα από χώρες με λιγότερους περιβαλλοντικούς κανονισμούς, δημιουργείται αθέμιτος ανταγωνισμός, απειλώντας τη θέση των ευρωπαϊκών βιομηχανιών και μη συμβάλλοντας ουσιαστικά στη μείωση των παγκόσμιων εκπομπών.
Ο CBAM θα επιβάλλει ένα οικονομικό βάρος στις εισαγωγές που συνδέεται με το ανθρακικό τους αποτύπωμα. Αυτό σημαίνει ότι οι εισαγωγείς θα υποχρεούνται να αγοράζουν και να υποβάλλουν πιστοποιητικά CBAM, τα οποία αντικατοπτρίζουν το κόστος CO₂ που πληρώνουν οι ευρωπαίοι παραγωγοί μέσω του EU ETS.
Αρχικά, θα καλυφθούν προϊόντα όπως ο χάλυβας, ο σίδηρος, το αλουμίνιο, το τσιμέντο, τα λιπάσματα, το υδρογόνο και η ηλεκτρική ενέργεια. Σταδιακά, η Ε.Ε. προγραμματίζει την επέκταση και σε προϊόντα downstream, όπως ανταλλακτικά αυτοκινήτων και υλικά κατασκευών.
Τι έχει γίνει έως σήμερα
Η εφαρμογή του CBAM έχει αρχίσει με μια μεταβατική περίοδο που διαρκεί από τον Οκτώβριο του 2023 έως τον Δεκέμβριο του 2025. Κατά τη διάρκεια της φάσης αυτής, οι εισαγωγείς υποχρεούνται να υποβάλλουν αναφορές για τις εκπομπές των εισαγόμενων προϊόντων, χωρίς οικονομική επιβάρυνση. Παράλληλα, λειτουργεί το Μεταβατικό Μητρώο CBAM, το οποίο καταγράφει τις εισαγωγές και τις εκπομπές, επιτρέποντας στην Επιτροπή να αξιολογήσει τις επιδράσεις στην αγορά και τα ρίσκα διαρροής άνθρακα. Αυτή η περίοδος είναι επίσης σημαντική για την αξιολόγηση των διεθνών επιπτώσεων, ειδικά όσον αφορά τις Λιγότερο Αναπτυγμένες Χώρες και την Ουκρανία.
Τα επόμενα βήματα
Η πλήρης εφαρμογή του CBAM τίθεται σε ισχύ από την 1η Ιανουαρίου 2026, όταν θα αρχίσει να λειτουργεί ως οικονομικό εργαλείο. Οι εισαγωγές βιομηχανικών προϊόντων θα επιβαρύνονται με έξοδα ανάλογα με το ανθρακικό τους αποτύπωμα.
Η τελική τιμή CO₂ για το 2026 θα καθοριστεί τον Φεβρουάριο του 2027, δημιουργώντας αβεβαιότητα για τις επιχειρήσεις όσον αφορά τον προγραμματισμό τους. Σημειώνεται ότι εισαγωγές κάτω των 50 τόνων ετησίως θα εξαιρούνται, καλύπτοντας πάνω από το 99% των εκπομπών από εισαγόμενα προϊόντα CBAM.
Δημιουργείται επίσης το Προσωρινό Ταμείο Απανθρακοποίησης, που θα υποστηρίζει ευρωπαίους παραγωγούς που αντιμετωπίζουν κινδύνους διαρροής άνθρακα κατά την περίοδο 2026–2027. Το Ταμείο αυτό θα χρηματοδοτηθεί από το 25% εσόδων του CBAM για τα δύο αυτά έτη, και θα λειτουργήσει ως «γέφυρα» μέχρι την ολοκλήρωση της αναθεώρησης του EU ETS.
Τα επόμενα βήματα επέκτασης του μηχανισμού
Η στρατηγική για την ενίσχυση και επέκταση του CBAM θα πραγματοποιηθεί σε δύο φάσεις:
1. Στην πρώτη φάση (2026–2027) προγραμματίζεται η επέκταση σε προϊόντα καθοδικού σταδίου και η ενίσχυση των κανόνων κατά της καταστρατήγησης, καθώς και η εκτελεστική πράξη για την αφαίρεση της τιμής άνθρακα που ήδη έχει καταβληθεί σε τρίτες χώρες. Τα κριτήρια επιλογής για τα προϊόντα καθοδικού σταδίου περιλαμβάνουν την τεχνική εφικτότητα εκπομπών, τον δείκτη μετακύλισης κόστους και την εμπορευσιμότητα.
2. Στη δεύτερη φάση (2027 και μετά), θα επεκταθεί σε έμμεσες εκπομπές για όλα τα CBAM προϊόντα, καθώς και θα συμπεριληφθούν νέοι τομείς όπως χημικά και χαρτοπολτός, ενώ θα γίνουν αξιολογήσεις των διεθνών επιπτώσεων και προτάσεις απλουστεύσεων για τις Λιγότερο Αναπτυγμένες Χώρες και την Ουκρανία.
Η Επιτροπή θα λάβει επίσης μέτρα για την καταπολέμηση πιθανών καταστρατηγήσεων και για την εφαρμογή προκαθορισμένων τιμών σε περιπτώσεις ψευδών δηλώσεων. Στην ηλεκτρική ενέργεια, θα βελτιωθεί η μεθοδολογία που αφορά τις ενσωματωμένες εκπομπές και θα ενισχυθούν οι επενδύσεις σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας σε τρίτες χώρες.
Ανησυχία για γραφειοκρατικά εμπόδια
Επιχειρηματίες εκφράζουν ανησυχίες σχετικά με «κόστος εκατοντάδων χιλιάδων ευρώ» και την αυξημένη γραφειοκρατία. Ο Rainer Rohloff της ETF Group αναφέρει ότι το νέο σύστημα είναι «ανώριμο», ενώ ο Dirk Jandura από τον Ομοσπονδιακό Σύνδεσμο Χονδρικού και Εξωτερικού Εμπορίου προειδοποιεί για πιθανές αποτυχίες στην πράξη. Χώρες όπως η Κίνα, η Ινδία και η Βραζιλία δείχνουν απογοήτευση, θεωρώντας τον CBAM περιοριστικό για τις εξαγωγές τους. Ωστόσο, παρά τις αντιδράσεις, αυτά τα κράτη έχουν ήδη ξεκινήσει ή επεκτείνει τα δικά τους συστήματα τιμολόγησης του άνθρακα, γεγονός που αποδεικνύει την επιτυχία του CBAM στις Βρυξέλλες.
Διαβάστε επίσης
