Η απάντηση του αστικού σχεδιασμού στις προκλήσεις της κλιματικής αλλαγής

Η έννοια των πόλεων ξεπερνά την απλή συσσώρευση κτιρίων και δρόμων· αυτές είναι ζωντανοί οργανισμοί που αναπνέουν και αλληλεπιδρούν με το περιβάλλον τους. Αυτή η θεώρηση τίθεται στο επίκεντρο της εκπομπής «Αλλάζουμε το κλίμα στα FM: Βιώσιμες Πόλεις», όπου εξετάζονται κρίσιμα ζητήματα στον τομέα του αστικού σχεδιασμού και οι προοπτικές για ένα πιο ανθεκτικό και λειτουργικό αστικό μέλλον.

Τη συζήτηση καθοδηγεί η Δήμητρα Χονδρογιάννη, Επίκουρη Καθηγήτρια Περιβαλλοντικού Χωρικού Σχεδιασμού. Ξεκινά τονίζοντας ότι η αστικοποίηση δεν είναι παροδικό φαινόμενο, αλλά μια διαρκώς αυξανόμενη παγκόσμια τάση. Σήμερα, σχεδόν το 50% του παγκόσμιου πληθυσμού ζει σε αστικό περιβάλλον, με τις προβλέψεις να δείχνουν ότι μέχρι το 2050, τα δύο τρίτα των ανθρώπων θα είναι κάτοικοι πόλεων, λόγω του ρόλου τους ως κέντρα οικονομίας, διοίκησης και κοινωνικής δραστηριότητας.

Ωστόσο, αυτή η συγκέντρωση πληθυσμού ασκεί πίεση σε υποδομές, στο φυσικό περιβάλλον και στην ποιότητα ζωής των πολιτών. Όπως αναφέρει η κ. Χονδρογιάννη, η πόλη λειτουργεί ως ένα σύνθετο και δυναμικό σύστημα, με πολλά υποσυστήματα που αλληλεπιδρούν. Η ανάπτυξη των γειτονιών, η μετακίνηση της ελκυστικότητας προς τα προάστια και η επαναφορά υποβαθμισμένων περιοχών μέσω στοχευμένων παρεμβάσεων αναδεικνύουν τον αστικό σχεδιασμό ως θεμελιώδη εργαλείο για κοινωνικό και περιβαλλοντικό μετασχηματισμό.

Η δυναμική ανάμεσα στην πόλη και το περιβάλλον εμφανίζεται ως διττή: ενώ η ανάπτυξη πόλης επηρεάζει αρνητικά το φυσικό περιβάλλον, το άμεσο περιβάλλον, όπως ο δημόσιος χώρος και η ποιότητα του αέρα, έχει πλήρη αντίκτυπο στην καθημερινότητα και υγεία των κατοίκων. Γι’ αυτό, η ανάγκη επανασχεδιασμού με όρους βιωσιμότητας και ανθεκτικότητας γίνεται επιτακτική.

Η κλιματική αλλαγή, επίσης, έχει σοβαρές συνέπειες στις πόλεις, με φαινόμενα όπως καύσωνες και πλημμύρες να θέτουν προκλήσεις. Η κ. Χονδρογιάννη τονίζει ότι η αστική ανθεκτικότητα δεν αφορά μόνο την αποφυγή δυσμενών επιπτώσεων, αλλά κυρίως την ικανότητα των πόλεων να διαχειρίζονται κρίσεις και να ανακτούν γρήγορα λειτουργικότητα.

Η βιώσιμη πόλη ορίζεται μέσα από την αλληλεπίδραση τριών σημαντικών παραμέτρων: περιβάλλον, κοινωνία και οικονομία, με σκοπό την εκπλήρωση των αναγκών του παρόντος χωρίς να θίγονται οι ανάγκες των επόμενων γενεών. Η βιωσιμότητα περιλαμβάνει όχι μόνο την περιβαλλοντική ευθύνη αλλά επίσης τη μείωση των κοινωνικών ανισοτήτων και την βελτίωση της πρόσβασης σε υπηρεσίες.

Ο δημόσιος χώρος παίζει κομβικό ρόλο σε αυτή τη διαδικασία. Στην Ελλάδα, ο περιορισμένος υπαίθριος χώρος αναδεικνύει την ανάγκη για ενίσχυση του πρασίνου, που αυξάνει την ποιότητα ζωής και το μικροκλίμα. Ακόμη και μικρές εκτάσεις μπορούν να προσφέρουν σημαντικά περιβαλλοντικά οφέλη.

Αξιοσημείωτη είναι επίσης η σημασία των οικοδομικών υλικών. Σκούρες και αδιαπέραστες επιφάνειες συμβάλλουν στην αύξηση της θερμοκρασίας, ενώ η επιλογή ελαφρών, ψυχρών και διαπερατών υλικών μπορεί να βελτιώσει τις συνθήκες του αστικού περιβάλλοντος.

Ο σχεδιασμός των κτιρίων, ως βασικά «κύτταρα» της πόλης, επικεντρώνεται στην ενεργειακή αποδοτικότητα μέσω καλού βιοκλιματικού σχεδιασμού και της χρήσης ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Πράσινες στέγες και κάθετοι κήποι ενισχύουν τη θερμική άνεση και συμβάλλουν στην καλύτερη ποιότητα του αέρα.

Η βιώσιμη κινητικότητα είναι ακόμα μία ουσιαστική πτυχή, καθώς οι μετακινήσεις συμβάλλουν σε περιβαλλοντική επιβάρυνση. Η ενίσχυση της δημόσιας συγκοινωνίας, η προώθηση ηλεκτροκίνησης και η ποδηλασία είναι μερικές από τις στρατηγικές για τη μείωση ρύπων και θορύβου.

Επιπλέον, η έννοια της «πόλης των 15 λεπτών», που ήρθε στο προσκήνιο λόγω της πανδημίας, επιτρέπει την πρόσβαση σε βασικές υπηρεσίες κοντά στους πολίτες, προσφέροντας ενδυνάμωση των κοινοτήτων, αν και η εφαρμογή της απαιτεί προσαρμογή στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά κάθε περιοχής.

Τέλος, η «έξυπνη πόλη» προσεγγίζεται από την κ. Χονδρογιάννη ως εργαλείο για βελτιωμένη διαχείριση και συμμετοχικό σχεδιασμό, τονίζοντας ότι η τεχνολογία πρέπει να συνοδεύεται από την ενεργή συμμετοχή των πολιτών στη λήψη αποφάσεων.

Το σήμα κατατεθέν της συζήτησης είναι η πεποίθηση ότι, παρά τις δυσκολίες, υπάρχουν λύσεις και μέσα για την προώθηση βιώσιμων και ανθεκτικών πόλεων. Η επιτυχία, όπως υπογραμμίζεται, εξαρτάται από την ανθρωποκεντρική προσέγγιση και τη διατήρηση της ανθρώπινης διάστασης στο σχεδιασμό, γιατί οι αποφάσεις που παίρνουμε σήμερα διαμορφώνουν τις πόλεις του αύριο.

Διαβάστε ακόμη