Επενδυτικές ανάγκες 6,5 τρισ. ευρώ: Δρόμος προς τις υποδομές του 2040

Ένα σοβαρό χρηματοδοτικό κενό που ανέρχεται σε 6,5 τρισ. ευρώ εντοπίζεται ανάμεσα στις τρέχουσες επενδύσεις στον τομέα του νερού και τις πραγματικές ανάγκες υποδομής που απαιτούνται έως το 2040, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του World Economic Forum. Σε μια περίοδο όπου οι προκλήσεις, όπως η λειψυδρία, οι ακραίες καιρικές συνθήκες και η γήρανση των δικτύων, θέτουν μεγαλύτερη πίεση στα συστήματα υδροδότησης, το νερό αναδεικνύεται σε έναν από τους πιο υποχρηματοδοτούμενους τομείς υποδομών διεθνώς. Αυτή η διαπίστωση δεν είναι απλώς θεωρητική: σήμερα, οι ετήσιες επενδύσεις στον τομέα ανέρχονται μόλις σε 326 δισ. ευρώ, ενώ οι απαιτήσεις προσώνουν τις ανάγκες αυτές σε περισσότερα κεφάλαια.

Σύμφωνα με την έκθεση του World Economic Forum με τίτλο «Bridging the €6.5 Trillion Water Infrastructure Gap: A Playbook», η οποία δημοσιεύθηκε τον Δεκέμβριο του 2025 σε συνεργασία με την Acea και το University of Cambridge, οι συνολικές επενδύσεις που χρειάζονται παγκοσμίως για υποδομές ύδατος μέχρι το 2040 υπολογίζονται σε 11,4 τρισ. ευρώ. Οι τρέχουσες χρηματοδοτικές τάσεις προσδιορίζουν το κενό μεταξύ αναγκών και πραγματικών κεφαλαιακών ροών στα 6,5 τρισ. ευρώ, το οποίο αναπαριστά με ακρίβεια τη σοβαρότητα της υστέρησης.

Οι αριθμοί μιλούν από μόνοι τους. Οι παγκόσμιες επενδύσεις στο νερό περιορίζονται σε περίπου 326 δισ. ευρώ ετησίως, που σημαίνει μόλις 41 ευρώ ανά κάτοικο. Για να καλυφθούν οι ανάγκες έως το 2040, οι επενδύσεις πρέπει να ανέλθουν σε 757 δισ. ευρώ ετησίως, δηλαδή αύξηση κατά 431 δισ. ευρώ. Σε κατά κεφαλή βάση, αυτό συνιστά σχεδόν διπλασιασμό, από 41 ευρώ σε 94 ευρώ ετησίως. Επιπλέον, απαιτείται σχεδόν το 1% του παγκόσμιου ΑΕΠ για αυτές τις δαπάνες.

Η έκθεση ξεκαθαρίζει τη στόχευση των 11,4 τρισ. ευρώ. Περίπου 5,3 τρισ. ευρώ είναι απαραίτητα για την επέκταση των υποδομών πρόσβασης σε καθαρό νερό και αποχέτευση, καθώς 2,2 δισ. άνθρωποι παγκοσμίως στερούνται ασφαλούς πόσιμου νερού και πάνω από 3,4 δισ. δεν έχουν πρόσβαση σε βασικές υπηρεσίες αποχέτευσης. Επίσης, απαιτούνται άλλα 4,8 τρισ. ευρώ για την ανανέωση και ενίσχυση της ανθεκτικότητας των υφιστάμενων υποδομών, πολλές από τις οποίες λειτουργούν με δίκτυα 40, 50 ή και 70 ετών, με ποσοστά απωλειών νερού που φτάνουν το 30% παγκοσμίως. Επιπλέον, περίπου 1 τρισ. ευρώ θα διατεθούν σε δράσεις κυκλικότητας, όπως η επαναχρησιμοποίηση νερού, και μόλις 300 δισ. ευρώ σκοπεύουν στην καινοτομία και τη ψηφιοποίηση.

Στην Ευρώπη, οι αναπτυξιακές ανάγκες αναμένονται να φτάσουν περίπου 1,7 τρισ. ευρώ μέχρι το 2040, που ισοδυναμεί με σχεδόν το ένα τρίτο του παγκόσμιου επενδυτικού κενού, ιδίως στις ανεπτυγμένες οικονομίες. Δεδομένου ότι η πρόσβαση σε νερό είναι σχεδόν καθολική, το ζητούμενο στην Ευρώπη είναι η κατάσταση των υποδομών.

Η αποτυχία ανανέωσης των ευρωπαϊκών δικτύων ύδρευσης και αποχέτευσης είναι ανησυχητική, καθώς σε πολλές χώρες οι ρυθμοί δεν ξεπερνούν το 0,6% ετησίως, όταν το βιώσιμο όριο θεωρείται 1% και το ιδανικό 2%. Αυτό οδηγεί σε αυξανόμενες απώλειες νερού και υψηλότερο λειτουργικό κόστος, σε μια εποχή που οι υποδομές πρέπει να αντέχουν σε καιρικές πιέσεις, όπως ξηρασίες και πλημμύρες.

Συγχρόνως, η Ευρώπη καλείται να διαχειριστεί νέες απαιτήσεις ποιότητας, αφού οι εγκαταστάσεις επεξεργασίας νερού πρέπει να ανταποκριθούν σε αναδυόμενους ρύπους, όπως οι PFAS, που δεν αντιμετωπίζονται από παραδοσιακές τεχνολογίες. Έτσι, μεγάλο μέρος των ευρωπαϊκών επενδύσεων θα στραφεί στην αναβάθμιση των μονάδων επεξεργασίας, ιδιαίτερα σε συνθήκες αυστηρότερης νομοθεσίας.

Η εικόνα στην Ελλάδα

Παρά τα πρόσφατα βροχομετρικά στοιχεία που εμφάνισαν πρόσκαιρη ενίσχυση, η κατάσταση της υδατικής επάρκειας παραμένει ασταθής τόσο στην Αττική όσο και στα νησιά. Στο Λεκανοπέδιο, σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΥΔΑΠ, η αύξηση κατά 14 εκατ. κυβικά μέτρα εντός μίας εβδομάδας καλύπτει μόλις δύο εβδομάδες κατανάλωσης, καθώς οι αποθηκευτικοί χώροι παραμένουν κατά 192 εκατ. κυβικά πιο κάτω σε σχέση με πέρσι και πάνω από 520 εκατ. κυβικά συγκριτικά με την τρέχουσα χρονιά. Η μέση ημερήσια κατανάλωση υπερβαίνει το 1 εκατ. κυβικό μέτρο, αναιρώντας γρήγορα κάθε προσωρινή αύξηση.

Η κυβέρνηση, σε συνεργασία με την ΕΥΔΑΠ, έχει ήδη σχεδιάσει άμεσες δράσεις για τη διαχείριση της ζήτησης, ώστε να εξασφαλιστεί κρίσιμος χρόνος μέχρι να ολοκληρωθούν οι επεμβάσεις που θα ενισχύσουν τη διαρθρωτική ασφάλεια στην υδροδότηση. Κεντρική πτυχή της στρατηγικής είναι η ενημέρωση των πολιτών για τη σωστή χρήση του νερού μέσω καμπανιών που προωθούν τη μείωση σπατάλης, χωρίς την επιβολή περιοριστικών μέτρων.

Παράλληλα, προγραμματίζεται η εντατικοποίηση των ελέγχων διαρροών στο εσωτερικό δίκτυο καθώς και η επιτάχυνση της αποκατάστασης βλαβών. Ψηφιακά εργαλεία θα επιτρέψουν πιο συστηματική παρακολούθηση της κατανάλωσης, ενώ στοχευμένες δράσεις εξοικονόμησης θα προσαρμοστούν σε δημόσια κτίρια και κρίσιμες υποδομές. Η πρόθεση είναι σαφής: κάθε κυβικό μέτρο είναι πολύτιμο μέχρι να υλοποιηθούν πλήρως τα μεγαλύτερα έργα, και η εξοικονόμηση νερού αποδεικνύεται αναγκαία για τη στήριξη αρνητικών επιπτώσεων από τη λειψυδρία.

Στα νησιά, η κατάσταση είναι εξαιρετικά κρίσιμη λόγω εξάρτησης από περιορισμένους ταμιευτήρες, γεωτρήσεις και μονάδες αφαλάτωσης, σε συνδυασμό με την εποχιακή αύξηση του πληθυσμού τους καλοκαιρινούς μήνες, προκαλώντας μόνιμη πίεση στα αποθέματα.

Το συμπέρασμα είναι σαφές: τόσο η Αττική όσο και οι νησιωτικές περιοχές βιώνουν μείωση αποθεμάτων, ανησυχητικά επίπεδα κατανάλωσης και αυξημένους κινδύνους. Χωρίς στρατηγικές επενδύσεις σε υποδομές και εναλλακτικές μορφές προμήθειας, οι βροχοπτώσεις προσφέρουν προσωρινή ανακούφιση και όχι μόνιμη λύση.

Σε παγκόσμιο επίπεδο, η έκθεση σημειώνει ότι οι μεγαλύτερες αναπτυξιακές ανάγκες βρίσκονται στην Ασία, ανέρχονται σε 5,2 τρισ. ευρώ έως το 2040, καλύπτοντας το 46% του συνολικού κενού. Εκεί, οι απαιτήσεις αφορούν τόσο την αύξηση της πρόσβασης όσο και τη διαδικασία της επαναχρησιμοποίησης, λόγω εντονότερης πίεσης από υδατικούς πόρους. Η Βόρεια Αμερική ακολουθεί με 1,8 τρισ. ευρώ, ενώ η Αφρική και η Μέση Ανατολή χρειάζονται συνολικά σχεδόν 1 τρισ. ευρώ, κυρίως για τις βασικές υποδομές. Οι ανάγκες στη Λατινική Αμερική ανέρχονται σε 757 δισ. ευρώ, με έμφαση στη μείωση του μη τιμολογούμενου νερού.

Το κρίσιμο σημείο όλων αυτών είναι ότι οι επενδύσεις στον τομέα του νερού δεν πρέπει να θεωρούνται δαπάνη αλλά ως μια οικονομική επένδυση που αποφέρει κέρδη. Σύμφωνα με εκτιμήσεις του World Economic Forum, η κάλυψη του κεντού των 6,5 τρισ. ευρώ θα μπορούσε να γεννήσει επιπλέον οικονομική δραστηριότητα ύψους 17,4 τρισ. ευρώ παγκοσμίως, ενισχύοντας το παγκόσμιο ΑΕΠ κατά 8,4 τρισ. ευρώ μέχρι το 2040.

Κάθε ευρώ που επενδύεται στις υποδομές νερού αποφέρει, κατά μέσο όρο, 2,7 ευρώ στην οικονομία και 1,3 ευρώ σε όρους ΑΕΠ. Αυτά τα ποσοστά είναι υψηλότερα σε σύγκριση με άλλες θεμελιώδεις υποδομές, όπως τις υποδομές ενέργειας και μεταφορών. Επιπλέον, η επενδυτική ώθηση είναι σε θέση να υποστηρίξει τη δημιουργία πάνω από 206 εκατ. θέσεων πλήρους απασχόλησης μέχρι το 2040, κάτι που μεταφράζεται σε περίπου 14 εκατ. νέες θέσεις κάθε χρόνο.

Συνοψίζοντας, με επενδύσεις ύψους 326 δισ. ευρώ ετησίως, το υδατικό σύστημα δεν μπορεί να λειτουργήσει αποτελεσματικά. Για να καλυφθεί το χρηματοδοτικό κενό απαιτείται ετήσια δαπάνη 757 δισ. ευρώ και συνολικές επενδύσεις 11,4 τρισ. ευρώ έως το 2040. Το κενό των 6,5 τρισ. ευρώ ουσιαστικά αποτυπώνει τις αυξανόμενες πιέσεις στις υποδομές, και για την Ευρώπη, το στοίχημα δεν είναι πια το αν θα επενδύσει, αλλά αν θα το πράξει έγκαιρα.

Διαβάστε επίσης