Ελληνική ενεργειακή επάρκεια: Πετρέλαιο και φυσικό αέριο υπό πίεση στους τιμές

Λαλέλα Χρυσανθοπούλου & Ιωάννα Κωσταδήμα

Η Μέση Ανατολή βρίσκεται σε μια εκρηκτική φάση κλιμάκωσης, γεγονός που αναβιώνει τον πυρήνα παγκόσμιας ενεργειακής ανασφάλειας. Οι στρατηγικές εξελίξεις στις περιοχές αυτές αξιολογούνται όχι μόνο ως στρατιωτικές απειλές, αλλά κυρίως από ενεργειακή σκοπιά: κάθε πύραυλος ή απειλή κατά θεμελιωδών υποδομών προκαλεί άμεσες αντιδράσεις στις τιμές του πετρελαίου και του φυσικού αερίου. Οι διεθνείς αγορές τροφοδοτούνται από ένα ‘πολεμικό κλίμα’, καθώς οι τιμές ενσωματώνουν το λεγόμενο risk premium, ενώ οι traders προετοιμάζονται για ακόμα και τα πιο ακραία σενάρια.

Για την Ελλάδα, το ζήτημα είναι διπλό: η διασφάλιση του εφοδιασμού και η σταθερότητα στις τιμές, σε μια περίοδο όπου οι οικονομικές συνθήκες και τα νοικοκυριά είναι ευάλωτα σε ανατιμήσεις. Πηγές της αγοράς δηλώνουν στο energygame.gr ότι αυτή τη στιγμή οι προμήθειες στη χώρα είναι ασφαλισμένες, χάρη στη διαφοροποίηση των πηγών και υποδομών. Ωστόσο, η πορεία των διεθνών τιμών εξακολουθεί να είναι απρόβλεπτη, εξαρτώμενη από την έκταση και τη διάρκεια της σύγκρουσης.

Σε αυτό το πλαίσιο, το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας παρακολουθεί τις εξελίξεις με προσοχή. Χθες, πραγματοποιήθηκε σύσκεψη υπό την προεδρία του υπουργού Σταύρου Παπασταύρου, παρουσία του υφυπουργού Νίκου Τσάφου, καθώς και εκπροσώπων της ΡΑΑΕΥ, των διοικήσεων της Motor Oil και της HelleniQ Energy, και λοιπών εταιρειών εμπορίας φυσικού αερίου, με σκοπό την αξιολόγηση της κατάστασης και την προετοιμασία για κάθε ενδεχόμενο, καθώς η ενέργεια επιστρέφει στο προσκήνιο ως κομβικό γεωπολιτικό εργαλείο.

Η ελληνική αγορά διατηρεί μια ψύχραιμη στάση απέναντι στις εξελίξεις, με επιβεβαιώσεις της ασφάλειας εφοδιασμού και αναφορές ότι οι πετρελαϊκές εταιρείες Motor Oil και Helleniq Energy διαθέτουν αποθέματα που υπερβαίνουν τις 90 ημέρες, καλύπτοντας τις θεσμικές απαιτήσεις.

Αξιοσημείωτη είναι επίσης η ευνοϊκή συγκυρία. Η αγορά εισέρχεται σε φάση μειωμένης ζήτησης έπειτα από δύο μήνες χαμηλών χονδρεμπορικών τιμών, και με τον χειμώνα να πλησιάζει στο τέλος του, οι ώρες φωτός αυξάνονται, ενισχύοντας τη συμβολή των φωτοβολταϊκών στην ενεργειακή σύνθεση. Οι υδροηλεκτρικές εφεδρείες επίσης είναι σε ικανοποιητικά επίπεδα λόγω των πρόσφατων βροχοπτώσεων, με κίνδυνο περιορισμένο σε περίπτωση που η διεθνής αγορά παραμείνει ασταθή.

Ωστόσο, οι ανησυχίες για το φυσικό αέριο παραμένουν με την ανησυχητική άνοδο των τιμών στην Ευρώπη, η οποία συνδέεται με τη γεωπολιτική ένταση και τις χαμηλές πληρότητες στις αποθήκες της Ε.Ε. Αυτή η κατάσταση ΔΕΝ αφορά την επάρκεια αλλά τον πιθανό αντίκτυπο στη μελλοντική προσφορά.

Κλιμακούμενη ανησυχία στην αγορά φυσικού αερίου

Σύμφωνα με αναλυτές, οι εξελίξεις στο φυσικό αέριο αναθεωρούν τα δεδομένα της αγοράς. «Το κέντρο της κρίσης μετατοπίζεται στο φυσικό αέριο, διαφοροποιώντας δραστικά τη σύγχρονη εικόνα μπροστά από προηγούμενες εντάσεις», σημειώνουν. Οι επιδράσεις από την αναστολή παραγωγής LNG στο Κατάρ, μετά από επιθέσεις σε εγκαταστάσεις, κλείνουν το 20% της παγκόσμιας παραγωγικής ικανότητας, με αποτέλεσμα τη δραματική μείωση της διαθέσιμης προσφοράς.

Οι συνέπειες είναι άμεσες με τις ευρωπαϊκές τιμές του φυσικού αερίου να αυξάνονται σχεδόν 40% και να αγγίζουν υψηλά επίπεδα για το 2023, πριν υποχωρήσουν και κλείσουν κοντά στα 53 ευρώ/MWh, περιορίζοντας τη μέση αύξηση της ημέρας στο 22,7%. Παρόλο που η εξάρτηση της Ευρώπης από το Κατάρ είναι περιορισμένη, η αναστολή φορτώσεων προς την Ασία δημιουργεί ελλείψεις στην παγκόσμια αγορά LNG και επηρεάζει τις ευρωπαϊκές τιμές.

Σύμφωνα με στοιχεία της ICIS, η Ιταλία είναι η πιο εξαρτημένη χώρα από LNG της Μέσης Ανατολής, με ποσοστό 32% στις εισαγωγές της, ακολουθούμενη από Πολωνία και Βέλγιο. Παρά τη μείωση της συμμετοχής του Κατάρ στις ευρωπαϊκές εισαγωγές LNG τα τελευταία χρόνια, η σημασία των αποθηκών στην Ευρώπη αποκτά ενεργό ρόλο. Με πληρότητες κάτω από 31% και σε σύγκριση με 40% του προηγούμενου έτους, η ανθεκτικότητα του συστήματος προσεγγίζεται με ανησυχία.

Αν οι διεθνείς ροές LNG παραμείνουν διαταραγμένες, δε θα επηρεαστούν μόνον οι τιμές, αλλά και ο ρυθμός πλήρωσης των ευρωπαϊκών αποθηκών. Σήμερα, η Ομάδα Συντονισμού Φυσικού Αερίου της Ε.Ε. θα συνεδριάσει για να αξιολογήσει τις συνέπειες από την κλιμάκωση στη Μέση Ανατολή, προσπαθώντας να συντονίσει την παρακολούθηση των εισροών και των αποθεμάτων. Ωστόσο, η Κομισιόν τονίζει ότι δεν υπάρχουν άμεσα ζητήματα ασφάλειας εφοδιασμού.

Αυξήσεις και στο ηλεκτρικό ρεύμα

Η αναταραχή στον τομέα του φυσικού αερίου επηρεάζει άμεσα και την αγορά ηλεκτρικής ενέργειας της Νοτιοανατολικής Ευρώπης. Σύμφωνα με τη Montel, η τιμή του ουγγρικού συμβολαίου ρεύματος για τον Απρίλιο αυξήθηκε κατά 50% σε μόλις μία εβδομάδα, φτάνοντας τα 114 ευρώ/MWh, ενώ τα συμβόλαια για το δεύτερο τρίμηνο κατέγραψαν άνοδο άνω του 42% στα 109,75 ευρώ/MWh.

Ψύχραιμη αντίδραση στην αγορά πετρελαίου

Αν και η στρατιωτική κλιμάκωση που απειλεί τη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ είναι εμφανής, το Brent δεν αντιμετωπίζει άμεσες τριψήφιες τιμές, σταθεροποιούμενο κοντά στα 85 δολάρια το βαρέλι. Αν και αυτό συνιστά άνοδο σε σχέση με τα προ κρίσης επίπεδα, είναι χαμηλότερο από τις προσδοκίες που υπήρχαν για απότομη άνοδο. Αυτή τη στιγμή, η αγορά φαίνεται να αναγνωρίζει αυξημένο γεωπολιτικό κίνδυνο, αλλά όχι μια παρατεταμένη διαταραχή στην προσφορά.

Η αρχική αντίδραση του τομέα του πετρελαίου υπήρξε μη εκρηκτική, εν μέρει λόγω των υψηλών αποθεμάτων και της αναμενόμενης μέτριας αύξησης παραγωγής από τον ΟΠΕΚ+. Οι Ηνωμένες Πολιτείες διατηρούν αποθέματα για την αγορά, ενώ η Σαουδική Αραβία ενίσχυσε τις εξαγωγές της, περιορίζοντας την εξάρτηση από τα Στενά του Ορμούζ, γεγονός που λειτουργεί ως προσωρινό «μαξιλάρι» ασφαλείας.

Ωστόσο, αναλυτές προειδοποιούν ότι υπάρχει κίνδυνος υποτίμησης της διάρκειας των προβλημάτων, με αποτέλεσμα η αγορά να λειτουργεί με αμυδρές προσδοκίες. Το Bloomberg αναφέρει ότι η κρίση έχει ξεπεράσει τις περιφερειακές διαστάσεις, με το Κατάρ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα να ενεργούν παρασκηνιακά προς την Ουάσιγκτον για να λήξουν τις στρατιωτικές επιχειρήσεις, έχοντας συνειδητοποιήσει ότι ένα παρατεταμένο σοκ θα μπορούσε να σπρώξει τις αγορές σε αναστάτωση.

Η ευάλωτη Κίνα

Το Bloomberg επισημαίνει επίσης τη θέση της Κίνας, η οποία, ως βασικός εισαγωγέας ιρανικού αργού, έχει έντονο συμφέρον να αποτραπεί οποιαδήποτε αναταραχή στις θαλάσσιες οδούς και στην παγκόσμια τροφοδοσία. Η πρόσκληση της Κίνας για άμεσο τερματισμό των στρατιωτικών επιχειρήσεων δείχνει τη σαφή επιθυμία του Πεκίνου να διατηρηθούν οι ενεργειακές ροές ανοιχτές. Δεδομένου ότι η Κίνα εισάγει σημαντικό ποσοστό του πετρελαίου της διά θαλάσσης, κάθε διακοπή στις ροές θα μπορούσε να έχει εκτεταμένες επιπτώσεις.

Η τρέχουσα αμερικανική στρατιωτική δράση σχετικά με το Ιράν βάζει τον Σι Τζινπίνγκ σε δύσκολη θέση, εν όψει του προγραμματισμένου ραντεβού του με τον Ντόναλντ Τραμπ, αυξάνοντας την πίεση σε ένα ήδη τεταμένο διπλωματικό περιβάλλον.

Όπως σημειώνει το Bloomberg, η ανησυχία δεν αφορά μόνο τις τιμές, αλλά και το ενδεχόμενο παραβίασης της ισορροπίας προσφοράς και ζήτησης σε μια κρίσιμη περίοδο για την παγκόσμια οικονομία. Το ζητούμενο είναι αν η σύγκρουση θα έχει στρατηγικές συνέπειες στις ενεργειακές ροές και θα επαναστατήσει τα δεδομένα στο διεθνή ενεργειακό χάρτη, με την Wood Mackenzie να υπογραμμίζει τη σημασία της διάρκειας της σύρραξης για τις αγορές.

Διαβάστε επίσης