Διερεύνηση ΙΕΛΚΑ: Η προστασία του Ελληνα καταναλωτή στη Μέση Ανατολή εν μέσω κρίσης

Η γεωπολιτική κρίση στην Μέση Ανατολή αναδεικνύεται εκ νέου, με σοβαρές επιπτώσεις στις διεθνείς αγορές ενέργειας και, συνεπώς, στο βιοτικό επίπεδο στην Ελλάδα. Ωστόσο, οι Έλληνες καταναλωτές εμφανίζονται πιο προετοιμασμένοι από ποτέ, έχοντας οικοδομήσει «άμυνες» που τους διευκολύνουν να αντιμετωπίσουν τις ανατιμήσεις και την αβεβαιότητα.

Η πολύχρονη εμπειρία από τις διαδοχικές κρίσεις —συμπεριλαμβανομένης της δημοσιονομικής, της πανδημίας και της ενεργειακής αναταραχής— έχει διαμορφώσει ένα νέο, ώριμο καταναλωτικό μοντέλο. Οι καταναλωτές είναι καλύτερα ενημερωμένοι, συγκρίνουν τιμές συστηματικά και εκμεταλλεύονται ψηφιακά εργαλεία για να εντοπίζουν τις πιο συμφέρουσες επιλογές. Η έννοια της «έξυπνης αγοράς» έχει γίνει καθημερινότητα.

Αν και οι πιέσεις είναι πολλές, η καταναλωτική στάση είναι πιο προσαρμοστική και λιγότερο πανική. Οι Έλληνες πολίτες αποδεικνύονται «εκπαιδευμένοι» στις κρίσεις, υιοθετώντας τακτικές που τους επιτρέπουν να διατηρούν την αγοραστική τους δύναμη στο μέγιστο δυνατό.

Μία σημαντική τάση είναι η προτίμηση προς προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας, που προσφέρουν χαμηλότερες τιμές με αποδεκτή ποιότητα. Μεγάλα σούπερ μάρκετ προσαρμόζουν συνεχώς τις προσφορές τους στις αυξανόμενες απαιτήσεις, με αποτέλεσμα οι καταναλωτές να έχουν ξεπεράσει τις παλιές επιφυλάξεις τους. Σε πολλές περιπτώσεις, αυτά τα προϊόντα είναι η πρώτη επιλογή αντί για εναλλακτικές.

Αναπτύσσεται επίσης μία τάση για πιο οργανωμένο προγραμματισμό αγορών. Οι καταναλωτές καταρτίζουν λίστες, αποφεύγουν παρορμητικές δαπάνες και σκέφτονται προσεκτικά πριν πραγματοποιήσουν αγορές. Η παρακολούθηση φυλλαδίων και προσφορών αποτελεί πλέον καίριο εργαλείο εξοικονόμησης, με τις μεγαλύτερες συσκευασίες και κάποιες φορές φθηνότερες να κερδίζουν προτίμηση.

Σημαντική είναι και η προσαρμογή στη διαχείριση ενέργειας. Η αύξηση των τιμών των καυσίμων και της ηλεκτρικής ενέργειας προάγει τη συνετή χρήση, με τους καταναλωτές να επενδύουν σε ενεργειακά αποδοτικές συσκευές ή να αλλάζουν καθημερινές συνήθειες. Η εξοικονόμηση έχει καταστεί αναγκαιότητα και όχι απλώς επιλογή.

Ανησυχίες των καταναλωτών

Ο φόβος, η ανασφάλεια και το άγχος των καταναλωτών αυξάνονται λόγω των εξελίξεων στη Μέση Ανατολή, αγγίζοντας επίπεδα υψηλότερα από εκείνα που καταγράφονταν κατά τον πόλεμο στην Ουκρανία και την περιβαλλοντική κρίση, σύμφωνα με έρευνα του Ινστιτούτου Έρευνας Λιανεμπορίου Καταναλωτικών Αγαθών (ΙΕΛΚΑ).

Η παρέμβαση του ΙΕΛΚΑ στο 16ο Food Retail Conference παρουσίασε ενδιαφέροντα στατιστικά. Στην έρευνα αποκαλύφθηκε ότι το 25% των καταναλωτών δήλωσε ότι είναι τρομαγμένο από τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, ενώ το 27% είναι θυμωμένο και το 26% ανησυχεί. Αυτά τα νούμερα είναι σημαντικά υψηλότερα από εκείνα της Ουκρανίας, όπου το 13% εξέφρασε φόβο, το 27% θυμό και το 17% ανησυχία. Αξιοσημείωτο είναι ότι κατά την περιβαλλοντική κρίση οι αντίστοιχοι δείκτες ήταν 19% για φόβο, 14% θυμό και 25% ανησυχία.

Οι νοικοκυραίοι ανησυχούν κυρίως για τα έξοδά τους σε τρόφιμα και ενέργεια. Το 40% θεωρεί τις ανατιμήσεις στα τρόφιμα εξαιρετικά επιβαρυντικές για τον προϋπολογισμό του, ενώ το 34% δηλώνει τα ίδια για το ενεργειακό κόστος. Σε διάστημα έξι μηνών, το 39% πιστεύει ότι οι αυξήσεις στις τιμές των τροφίμων θα συνεχίσουν να πιέζουν, ενώ το 35% αναμένει ανάλογη πίεση και στους λογαριασμούς ενέργειας.

Αναφορικά με τη συμπεριφορά των καταναλωτών, οι άμεσες αντιδράσεις περιλαμβάνουν περιορισμό δαπανών. Το 60% αναβάλει ή ακυρώνει αγορές, ενώ το 54% μειώνει τα έξοδα για φαγητό και άλλες υπηρεσίες. Παράλληλα, το 40% στρέφεται περισσότερο σε εκπτώσεις και προσφορές, επιβεβαιώνοντας τη στροφή προς «σφιχτή» οικονομική διαχείριση.

Εντύπωση προκαλεί και η στάση των καταναλωτών απέναντι στην κρατική παρέμβαση. Και έχοντας βιώσει προηγούμενες κρίσεις, πολλοί αναμένουν νέα μέτρα στήριξης. Ειδικότερα, το 81% αναμένει κάποια μορφή ενίσχυσης για τις τιμές ενέργειας εντός των επόμενων έξι μηνών, το 77% για καύσιμα και το 67% για τρόφιμα, γεγονός που δείχνει την ένταση των πιέσεων και τις προσδοκίες τους απέναντι στην πολιτεία.

Καταναλωτική εμπιστοσύνη: μια αναγκαία προσαρμογή

Σύμφωνα με μελέτη του ΙΟΒΕ, οι Έλληνες καταναλωτές παραμένουν οι πιο απαισιόδοξοι στην ΕΕ, με τον δείκτη καταναλωτικής εμπιστοσύνης τον Μάρτιο να βρίσκεται στο -52,5, έναντι -49,2 το Φεβρουάριο.

Οι αρνητικές εκτιμήσεις των νοικοκυριών για την οικονομική τους κατάσταση κατά τους τελευταίους 12 μήνες σημείωσαν μικρή άνοδο στο -50,0 (από -47,7). Το 67% των νοικοκυριών παρατηρεί ελαφρά ή αισθητή χειροτέρευση της οικονομικής τους κατάστασης, με μόλις το 2% να θεωρεί ότι έχει υπάρξει μικρή βελτίωση. Οι αρνητικές προβλέψεις για τη μελλοντική οικονομική κατάσταση του νοικοκυριού έχουν ενισχυθεί στο -52,7 (από -46,6). Το 69% (από 62%) πιστεύει σε ελαφρά ή αισθητή επιδείνωση, ενώ μόνο το 2% προβλέπει βελτίωση.

Η αισιοδοξία μοιάζει μακριά ακόμα και για την οικονομική κατάσταση της χώρας, με τις προβλέψεις να φτάνουν στο -58,8 (από -54,0), καθώς το 72% αναμένει μια ελαφρά ή αισθητή επιδείνωση, ενώ μόλις το 19% μιλά για σταθερότητα.

Η πρόθεση για σημαντικές αγορές (π.χ. έπιπλα, ηλεκτρικές συσκευές) παραμένει με τον σχετικό δείκτη στο -48,7 (από -48,5). Το 57% (από 58%) σχεδιάζει να μειώσει τις δαπάνες του, με το 3% (από 5%) να αναμένει το αντίθετο.

Το ενδιαφέρον για αποταμίευση δίνει ακόμα ελπίδα, καθώς βελτιώθηκε ελαφρώς στις -67,7 από -68,9 τον Φεβρουάριο. Το 87% των νοικοκυριών δεν πιστεύει ότι θα αποταμιεύσει, ενώ το 13% το θεωρεί πιθανό.

Οι προσδοκίες για τιμές διαμορφώθηκαν στο +53,2 τον Μάρτιο, από +40,8 τον Φεβρουάριο, με το 76% (από 68%) των νοικοκυριών να πιστεύει σε άνοδο τιμών και το 8% (από 10%) σε σταθερότητα.

Μάλιστα, το 63% δηλώνει ότι «μόλις τα βγάζει πέρα» με το 11% (από 8%) να χρηματοδοτείται από τις αποταμιεύσεις. Μόνο το 20% βλέπει περιθώριο αποταμίευσης, ενώ το 7% δηλώνει ότι είναι χρεωμένο (από 6% τον προηγούμενο μήνα).

Αξιοσημείωτο είναι ότι το 61,0% ανησυχεί για την οικονομική κατάσταση μέλλοντος, με την πρόβλεψη να είναι δύσκολη, σχεδόν στο ίδιο ποσοστό με τον προηγούμενο μήνα.

Διαβάστε ακόμη

Πλειστηριασμοί: Στο σφυρί ακίνητα από 1.000 ευρώ έως 2,5 εκατ. βγάζει η εφορία

Αγορές: Γιατί το πιθανό τέλος του πολέμου στο Ιράν μπορεί να πυροδοτήσει νέα παγκόσμια αστάθεια

Σταύρος Νιάρχος: Η ζωή, οι γάμοι και η αυτοκρατορία του χρυσού Έλληνα

Για περισσότερες ειδήσεις μπορείτε να επισκεφθείτε το Πρώτο Θέμα.