Διαχωρίζοντας Κληρονομικές Συμβάσεις και Διαθήκες: Η Επιρροή τους στην Κληρονομιά

Μέχρι πρόσφατα, η επιλογή μεταξύ «διαθήκης» και «κληρονομικής σύμβασης» ήταν σχεδόν ανύπαρκτη στο ελληνικό νομικό πλαίσιο. Παρά το γεγονός ότι η κληρονομική σύμβαση έχει ήδη εδραιωθεί ως θεσμός σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, στην Ελλάδα παρέμενε περιθωριοποιημένη, με τη διαθήκη να αποτελεί τη μόνη διαθέσιμη μέθοδο για τον προγραμματισμό της κληρονομίας.

Ωστόσο, το νέο νομοσχέδιο που παρουσιάζεται για το κληρονομικό δίκαιο φέρνει ριζικές αλλαγές. Σύμφωνα με νομικούς κύκλους, αυτές οι μεταρρυθμίσεις θα φέρουν μία σημαντική αναδιάρθρωση στην αντίληψη περί περιουσιακής μεταβίβασης μετά τον θάνατο. Ο κύριος στόχος του νέου αυτού πλαισίου είναι να προσφέρει μεγαλύτερη ελευθερία στον διαθέτη, επιτρέποντας του να διαχειριστεί την περιουσία του με περισσότερες επιλογές.

Για πρώτη φορά, η κληρονομική σύμβαση εισάγεται δίπλα στους κλασικούς τύπους διαθήκης – όπως ιδιόγραφη, δημόσια ή μυστική – ως εναλλακτική λύση. Αυτή η καινοτομία ανοίγει νέους δρόμους στον προγραμματισμό της κληρονομικής διαδοχής, μετατρέποντας το παλαιό αυστηρό σύστημα σε ένα πιο ευέλικτο και πολυδιάστατο μοντέλο.

Στο σχετικό ρεπορτάζ του «ΤΑ ΝΕΑ», αναλύονται οι δύο αυτές δομές επίλυσης κληρονομικών ζητημάτων, όπου επισημαίνονται τα θετικά και τα αρνητικά του καθενός, με παραδείγματα που αναδεικνύουν τις αλλαγές που έρχονται με τις νέες ρυθμίσεις.

Η σύμβαση

Στην ερώτηση γιατί κάποιος να προτιμήσει την κληρονομική σύμβαση αντί της διαθήκης, όπως συνέβαινε μέχρι τώρα, η απάντηση έγκειται στην εγγύηση, τη σαφήνεια και την οριστικότητα που προσφέρει. Έτσι, εξασφαλίζεται η βούληση του διαθέτη από οποιασδήποτε προσβολές. Αυτά τα πλεονεκτήματα γίνονται ακόμη πιο σημαντικά σε οικογενειακές και επιχειρηματικές υποθέσεις, όπου είναι εφικτό να παρακαμφθεί η νόμιμη μοίρα και να δεσμευτούν όλοι οι εμπλεκόμενοι. Αντίθετα με τη διαθήκη, η οποία μπορεί να τροποποιηθεί εύκολα, η κληρονομική σύμβαση εμφανίζεται πιο σταθερή και αρκετά δύσκολη προς νομική αμφισβήτηση.

Η διαθήκη

Αντίθετα με την κληρονομική σύμβαση, στην περίπτωση της διαθήκης ο διαθέτης διατηρεί πλήρη έλεγχο επί της περιουσίας και οι κληρονόμοι δεν έχουν λόγο στη διάθεση των περιουσιακών στοιχείων του. Σε αντίθεση, η κληρονομική σύμβαση απαιτεί συμφωνία και δέσμευση από τους κληρονόμους, περιορίζοντας τον κίνδυνο μελλοντικών διαφωνιών και τροποποιήσεων που ενδέχεται να προκύψουν με τις διαθήκες. Αυτή η σύμβαση είναι δεσμευτική και δεν μπορεί να ανακληθεί χωρίς σοβαρούς λόγους, όπως ποινικά αδικήματα, προσφέροντας μια ανάσα σταθερότητας.

Μάλιστα, με την νέα ρύθμιση των κληρονομικών συμβάσεων, η νόμιμη μοίρα μπορεί να παρακαμφθεί, προσφέροντας καλύτερη ευελιξία στη διανομή περιουσίας, που είναι κρίσιμη σε επιχειρηματικές υποθέσεις για τη διατήρηση της λειτουργίας και συνέχειάς τους, χωρίς συγκρούσεις.

Ατομική επιχείρηση:

Ο Κ είναι κάτοχος ξενοδοχειακής επιχείρησης και έχει δύο παιδιά από διαφορετικούς γάμους. Ο Α ενδιαφέρεται για την επιχείρηση, ενώ ο Β ακολουθεί άλλους επαγγελματικούς δρόμους. Ο Κ επιθυμεί να κρατήσει την επιχείρηση όσο ζει και για αυτό δεν την μεταβιβάζει στον Α, φοβούμενος τις αντιδράσεις της Σ2, η οποία είναι επίσης εμπλεκόμενη στην επιχείρηση. Η απροθυμία του Α να επενδύσει στην επιχείρηση του πατέρα του διότι δεν έχει εξασφαλισμένα δικαιώματα αποδεικνύεται μια σοβαρή πρόκληση. Ποιες επιλογές έχει ο Κ;

Κατά το ισχύον δίκαιο: Εφόσον ο Κ δεν επιθυμεί να μεταβιβάσει την επιχείρηση όσο ζει, μπορεί μέσω διαθήκης να την αφήσει στον Α. Όμως, οι διαθήκες είναι ανακλητές, αφήνοντας τον Α σε κατάσταση αβεβαιότητας αν θα κληρονομήσει την επιχείρηση. Υπάρχουν νομικοί περιορισμοί και οι τυχόν συμφωνίες μπορεί να ακυρωθούν. Η επιχείρηση θα μοιραστεί, και αυτό μπορεί να οδηγήσει σε διενέξεις.

Κατά το προτεινόμενο σχέδιο: Ο Κ μπορεί να συνάψει κληρονομική σύμβαση με τον Α για τη μεταβίβαση της επιχείρησης. Αυτή η ρύθμιση είναι δεσμευτική και οι δύο πλευρές υποχρεούνται να τηρούν τις συμφωνίες. Ο Κ μπορεί να διαχειρίζεται την επιχείρηση όσο εξακολουθεί να είναι εν ζωή, προστατεύοντας τα συμφέροντα του Α.

Ρευστότητα αντί διαμερίσματος:

Ο Κ, χήρος και άτεκνος, κατέχει ένα διαμέρισμα αλλά δεν έχει ρευστότητα. Υποσχέθηκε στη γειτόνισσά του ότι θα της αφήσει το διαμέρισμα αν τον φροντίσει. Ωστόσο, έχει δύο ανιψιές που δικαιούνται μερίδιο αν δεν συνταχθεί διαθήκη. Πώς μπορεί να διασφαλιστεί η επιθυμία του;

Κατά το ισχύον δίκαιο: Κάθε συμφωνία με τη γειτόνισσα για να την καταστήσει κληρονόμο είναι άκυρη. Ακόμη και με διαθήκη, δεν έχει εγγύηση ότι θα το αποκτήσει αν ανακληθεί. Οι μόνοι εναλλακτικοί δρόμοι είναι η υπόσχεση ή η μεταβίβαση εν ζωή. Ωστόσο, αν η κατάσταση δεν είναι ακριβώς όπως την επιθυμεί, μπορεί να προκύψουν επιπλοκές.

Κατά το προτεινόμενο σχέδιο: Ο Κ και η γειτόνισσα μπορούν να συνάψουν κληρονομική σύμβαση που θα καθορίζει τη φροντίδα του Κ σε αντάλλαγμα για το δικαίωμα στο διαμέρισμα, προσφέροντας μεγαλύτερη ασφάλεια από ότι ενός παραδοσιακή διαθήκη.

Σειρά κληρονομιάς:

Οι Α και Β επιθυμούν να διασφαλίσουν ότι ο επιζών σύζυγος θα κληρονομήσει το πρώτο και στη συνέχεια ο γιος τους. Ποιες επιλογές έχουν;

Κατά το ισχύον δίκαιο: Κάθε σύζυγος μπορεί να συντάξει ατομική διαθήκη, αλλά δεν προσφέρει εγγύηση για τη σειρά κληρονομιάς αφού οι διαθήκες είναι ελεύθερα ανακλητές. Ανά πάσα στιγμή, ο επιζών μπορεί να αλλάξει τη διάθεση της περιουσίας του.

Κατά το προτεινόμενο σχέδιο: Η σύναψη κληρονομικής σύμβασης επιτρέπει στους Α και Β να εγγυηθούν την επιθυμία τους. Ο λόγος είναι ότι οι όροι της σύμβασης είναι δεσμευτικοί και δεν μπορεί ο καθένας να προχωρήσει σε άλλες ρυθμίσεις. Ο γιος τους θα είναι ο μοναδικός κληρονόμος του δεύτερου αποβιώσαντος, διασφαλίζοντας έτσι τη συνέχεια.

Ο καθένας στα παιδιά του:

Ο Κ, που έχει ήδη γιους, παντρεύεται τη Σ, που έχει μια κόρη. Επιθυμούν η περιουσία του καθενός να κληρονομηθεί μόνο από τα δικά τους παιδιά. Τι μπορούν να κάνουν;

Κατά το ισχύον δίκαιο: Η Σ δεν μπορεί να αποκλειστεί από την κληρονομία του Κ εάν δεν υπάρχουν άλλοι νομικοί περιορισμοί. Ωστόσο, υπάρχει η δυνατότητα παραίτησης από νόμιμη μοίρα μόνο με συμφωνία που να το επιτρέπει.

Κατά το προτεινόμενο σχέδιο: Σημαντική είναι η δυνατότητα να υπάρξει αμοιβαία παραίτηση των συζύγων από τα δικαιώματα κληρονομίας, εφόσον αυτή είναι πλήρης. Κάθε σύζυγος μπορεί όμως να επιλέξει να αφήσει στη διαθήκη του περιουσιακά στοιχεία στον άλλο.

Διαβάστε ακόμη

Εuroxx: Πέντε μετοχές στην κορυφή για το 2026 – Οι τράπεζες οδηγούν και πάλι το ελληνικό story

Ελληνικό 10ετές ομόλογο: Εκτινάχθηκαν στα 52 δισ. οι προσφορές – Αντλήθηκαν 4 δισ. ευρώ

Ο παγκόσμιος χάρτης των κρίσιμων ορυκτών: Πού κρύβονται οι θησαυροί της βιομηχανίας (tweet)

Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα