Αναταράξεις στη Μέση Ανατολή: Επιπτώσεις στις τιμές καυσίμων και τροφίμων στην Ελλάδα

Η αυξανόμενη κρίση στη Μέση Ανατολή έχει προκαλέσει ανησυχία σχετικά με πιθανές ανατιμήσεις στις τιμές της ενέργειας και σε αναγκαία αγαθά. Ωστόσο, η ελληνική αγορά φαίνεται να είναι καλύτερα προετοιμασμένη σήμερα σε σύγκριση με προηγούμενα χρόνια. Η κυβέρνηση έχει εφαρμόσει συγκεκριμένες παρεμβάσεις για τη συγκράτηση των τιμών και την ανακούφιση των νοικοκυριών. Κεντρικό στοιχείο αυτής της στρατηγικής είναι η επιβολή πλαφόν σε κρίσιμες κατηγορίες, όπως είναι η ενέργεια και βασικά προϊόντα διατροφής. Με αυτούς τους μηχανισμούς, επιδιώκεται η αποτροπή της άμεσης μεταφοράς αυξήσεων στις τιμές των προϊόντων προς τους καταναλωτές.

Στο πλαίσιο αυτό, η κυβέρνηση προχώρησε σε νομοθετική ρύθμιση για την εφαρμογή έκτακτων μέτρων στην αγορά καυσίμων και άλλων βασικών αγαθών, με σκοπό την καταπολέμηση φαινομένων αισχροκέρδειας που ενδέχεται να προκύψουν λόγω διεθνών αναταράξεων. Ο υπουργός Ανάπτυξης, Τάκης Θεοδωρικάκος, δήλωσε ότι η διεθνής αβεβαιότητα επιβαρύνει την οικονομία, ωθώντας τις πιέσεις στην εφοδιαστική αλυσίδα και ενισχύοντας τον πληθωρισμό, ειδικότερα στα βασικά είδη.

Ο υπουργός ανέφερε ότι το υπουργείο έχει εντείνει τη διαδικασία ελέγχου, με περίπου 1.500 ελέγχους να έχουν διεξαχθεί σε πρατήρια καυσίμου. Παράλληλα, η νέα νομοθεσία επιβάλλει πλαφόν στα κέρδη βασικών τροφίμων και ειδών διαβίωσης. Σύμφωνα με τον κ. Θεοδωρικάκο, από την εφαρμογή αυτού του μέτρου, κανένα προϊόν δεν μπορεί να πωληθεί με περιθώριο κέρδους μεγαλύτερο από το όριο που ίσχυε το 2025. Η διάταξη θα παραμείνει σε ισχύ μέχρι τις 30 Ιουνίου, οπότε θα επαναξιολογηθεί.

Τα πρόστιμα για παραβάσεις φτάνουν μέχρι 5 εκατομμύρια ευρώ και το μέτρο καλύπτει το χονδρεμπόριο, τα σούπερ μάρκετ, τη βιομηχανία και εταιρείες διανομής προϊόντων. Ο κ. Θεοδωρικάκος χαρακτήρισε το μέτρο αυστηρό αλλά δίκαιο, και κάλεσε τον επιχειρηματικό κόσμο να επιδείξει κοινωνική ευθύνη. «Το κέρδος είναι θεμιτό, η αισχροκέρδεια όχι», τόνισε.

Αντιδρώντας στα νέα κυβερνητικά μέτρα, η Ένωση Σούπερ Μάρκετ Ελλάδας (ΕΣΕ) ανακοίνωσε ότι τα μέλη της «στέκονται σταθερά στο πλάι των ελληνικών νοικοκυριών, προσπαθώντας να συγκρατήσουν τις τιμές προς όφελος των καταναλωτών». Στην ανακοίνωση επισημαίνεται ότι η εμπειρία των τελευταίων ετών και η ταχεία αντίδραση του κλάδου σε περιόδους γεωπολιτικής κρίσης και οικονομικών πιέσεων αποδεικνύουν τη συνεχή δέσμευσή τους για διαφάνεια και υπευθυνότητα απέναντι στους πολίτες.

Η ΕΣΕ αναφέρθηκε σε στοιχεία του ΙΕΛΚΑ, που δείχνουν ότι ο μέσος πληθωρισμός στα σούπερ μάρκετ ανήλθε στο 1,29% το 2025, παρά την κατάργηση του πλαφόν στο περιθώριο μεικτού κέρδους τον Ιούλιο του ίδιου έτους. Οι χαμηλές τιμές, σύμφωνα με την ΕΣΕ, συνδέονται με τον υγιή ανταγωνισμό και την ομαλή λειτουργία της αγοράς, οφέλη που φτάνουν άμεσα στους καταναλωτές.

Ψυχολογικές επιπτώσεις στην αγορά

Πώς όμως επηρεάζει η κρίση στη Μέση Ανατολή την ελληνική αγορά και τους καταναλωτές; Ο Γεώργιος Μπάλτας, καθηγητής του Τμήματος Μάρκετινγκ & Επικοινωνίας του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών, μιλώντας στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο, εξήγησε ότι, αν και η Ελλάδα δεν εισάγει καύσιμα από το Ιράν, οι τιμές του πετρελαίου και του φυσικού αερίου είναι καθορισμένες από τις διεθνείς αγορές και όταν διαταραχθεί ένα κρίσιμο σημείο στον εφοδιασμό, οι συνέπειες επηρεάζουν παγκοσμίως. Εκτιμάται ότι οι συγκρούσεις στην περιοχή έχουν οδηγήσει σε αναστολή περίπου του 20% της παγκόσμιας παραγωγής καυσίμων, με τις αγορές να αντιδρούν ανάλογα.

Είναι πιθανό, όπως αναφέρει ο κ. Μπάλτας, ότι οι πρώτες και πιο άμεσες επιπτώσεις της εν λόγω σύρραξης για τους Έλληνες καταναλωτές είναι οι αυξήσεις τιμών στα καύσιμα. Ενώ η αύξηση των τιμών πετρελαίου είναι συγκρίσιμη με προηγούμενα αντίστοιχα περιστατικά, η επίδραση στις τιμές του φυσικού αερίου είναι πολύ πιο σοβαρή. Το φυσικό αέριο, ως σημαντικός παράγοντας στην ενεργειακή παραγωγή και θέρμανση, ενδέχεται να έχει σοβαρές επιπτώσεις στο κόστος. Παρ’ όλα αυτά, οι τιμές αυτές δείχνουν ιστορικά τάσεις σημαντικών διακυμάνσεων, με πιθανότητα γρήγορης επιστροφής τους στα επίπεδα πριν από την κρίση, εφόσον αυτή λήξει σύντομα.

Η επίδραση της σύρραξης στα τρόφιμα μπορεί να είναι καθυστερημένη αλλά και πιο επίμονη σε σχέση με τις αυξήσεις ενέργειας, σύμφωνα με τον κ. Μπάλτα, ο οποίος προσδιορίζει τρεις σημαντικούς δίαυλους διασύνδεσης μεταξύ της ιρανικής κρίσης και των αγορών τροφίμων.

Ο πρώτος είναι το μεταφορικό κόστος. Αυξήσεις στην εμπορική ναυτιλία και τα ασφάλιστρα προσθέτουν σημαντικό κόστος μεταφοράς, που τελικά επηρεάζει τις τιμές των προϊόντων.

Ο δεύτερος δίαυλος είναι το υψηλότερο κόστος ενέργειας, το οποίο έχει αρνητικές επιπτώσεις στην αγροτική και βιομηχανική παραγωγή και κάνει τις μεταφορές των τροφίμων πιο δαπανηρές σε κάθε στάδιο της εφοδιαστικής αλυσίδας.

Ο τρίτος δίαυλος συνδέεται με τις πρώτες ύλες όπως τα λιπάσματα. Αυξήσεις στις τιμές τους μπορούν να προκαλέσουν μείωση των αποδόσεων καλλιεργειών και, κατά συνέπεια, αύξηση της τιμής των τροφίμων για τους καταναλωτές.

Οι παραπάνω παράγοντες βρίσκονται σε ένα ήδη επιβαρυμένο περιβάλλον για τον Έλληνα καταναλωτή, θυμίζοντας τον αντίκτυπο των ανατιμήσεων της περιόδου 2021-2025.

«Η διάρκεια της σύρραξης θα καθορίσει το μέγεθος των επιπτώσεων στους καταναλωτές και στην ακρίβεια», δηλώνει ο κ. Μπάλτας και προσθέτει:

«Σαφώς, αν απλοποιήσουμε την κατάσταση, μπορούμε να δούμε δύο σενάρια: το θετικό και το αρνητικό. Στο θετικό σενάριο, εκανατικά η σύρραξη αποκλιμακώνεται γρήγορα και οι επιπτώσεις είναι προσωρινές. Οι τιμές στα καύσιμα επιστρέφουν στα προ κρίσης επίπεδα, ενώ οι τιμές καταναλωτικών αγαθών αυξάνονται λίγο, πριν σταθεροποιηθούν. Στο αρνητικό σενάριο, έχουμε μια παρατεταμένη σύρραξη που προκαλεί σοβαρότερες συνέπειες. Το ενεργειακό κόστος θα παραμείνει υψηλό, καθιστώντας τις μετακινήσεις και τη θέρμανση ακριβές. Οι τρεις δίαυλοι που αναφέραμε προηγουμένως θα επιδράσουν στα προϊόντα τροφίμων, επηρεάζοντας συνολικά την ελληνική οικονομία.»

Η ψυχολογία είναι καθοριστικός παράγοντας στις αγορές, όπως υποδεικνύει: «Μία παρατεταμένη σύρραξη επηρεάζει τη συμπεριφορά όλων, προκαλώντας ανησυχία για την προμήθεια αγαθών και σπρώχνοντας τους καταναλωτές προς προληπτικές αγορές. Αυτού του είδους η ψυχολογία μπορεί να λειτουργήσει ως αυτοεκπληρούμενη προφητεία. Η αβεβαιότητα καθιστά τους καταναλωτές πιο προσεκτικούς στο πώς ξοδεύουν, προσπαθώντας να προστατεύσουν τους προϋπολογισμούς τους. Από την άλλη, υπερβολικές ανησυχίες μπορεί να κάνουν τις επιχειρήσεις να καθυστερούν επενδύσεις, κάτι που θα έχει μακροχρόνιες επιπτώσεις στην αγορά.»

Οι νέες καταναλωτικές συμπεριφορές

Παράλληλα, οι κυβερνητικές παρεμβάσεις είναι κρίσιμες, καθώς το διαθέσιμο εισόδημα των ελληνικών νοικοκυριών έχει δεχθεί ισχυρές πιέσεις τα τελευταία χρόνια εξαιτίας του υψηλού πληθωρισμού. Η περίοδος των αυξήσεων στις τιμές των τροφίμων και της ενέργειας έχει δημιουργήσει ένα νέο πρόσωπο για τους Έλληνες καταναλωτές. Ως αποτέλεσμα, οι αγορές τους χαρακτηρίζονται από μεγαλύτερη προσοχή και συγκράτηση. Η σύγκριση τιμών και η προτίμηση σε προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας έχει γίνει πιο κοινή. Πολλοί καταναλωτές αναζητούν προσφορές πριν από κάθε αγορά. Παράλληλα, η κατανάλωση σε ορισμένες κατηγορίες προϊόντων έχει μειωθεί, καθώς οι βασικές ανάγκες έχουν προτεραιότητα.

Στον τομέα των τροφίμων, οι αλλαγές έχουν αρχίσει να είναι πιο έντονα αισθητές. Τα ελληνικά νοικοκυριά οργανώνουν καλύτερα τις αγορές τους, διατηρώντας πιο συντηρητική στάση και εστιάζοντας στις ανάγκες τους. Οι αλυσίδες σούπερ μάρκετ παρατηρούν αυξανόμενη ζήτηση για πιο προσιτές επιλογές, κάτι που δείχνει και τη στροφή προς πιο «συντηρητικά» αγοραστικά πρότυπα.

Μια πρόσφατη έρευνα της Circana με τίτλο «Καταναλωτικές τάσεις στην Ελλάδα», αποκάλυψε ότι οι καταναλωτές είναι επιφυλακτικοί, προτιμώντας να ξοδεύουν σε βασικά αγαθά και οικονομικότερα προϊόντα. Μόλις 1 στους 5 καταναλωτές αισθάνεται οικονομικά ασφαλής, με κοντά 25% των νοικοκυριών να δυσκολεύεται να ανταπεξέλθει στις υποχρεώσεις του. Μόνο οι μισοί εργαζόμενοι δηλώνουν ότι νιώθουν σιγουριά για τη δουλειά τους, γεγονός που επηρεάζει την καταναλωτική τους στάση.

Η οικονομική πίεση επιβάλλει πιο προσεκτικές αγορές από τους καταναλωτές. Σύμφωνα με την έρευνα, το 60% των συμμετεχόντων αναφέρει ότι προχωρά στη σύνθεση προϊόντων κυρίως όταν βρίσκονται σε προσφορά, ενώ το 43% αναζητά προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας ως πιο συμφέρουσες επιλογές. Υπάρχει και μια σημαντική μείωση στις αγορές μη απαραίτητων προϊόντων, με αρκετούς καταναλωτές να συγκρίνουν τιμές και να επιλέγουν τις φθηνότερες μάρκες. Τέλος, αυξανόμενη τάση είναι η αγορά μικρότερων ποσοτήτων.

Παράλληλα, σημαντικές μεταβολές παρατηρούνται και στη συμπεριφορά κατά την έξοδο. Το 84% δηλώνει περιορισμό δαπανών για γεύματα και διασκέδαση εκτός σπιτιού, καθώς και για ρούχα και αξεσουάρ. Απόδειξη, ότι οι επισκέψεις στα εστιατόρια ανέρχονται στο 60%, ενώ καφέ και μπαρ καταγράφουν 50% και τα ταξίδια 46%.

Ταυτόχρονα, οι αλλαγές στην αγορά προσφέρουν ευκαιρίες για τις εταιρείες, όπως η ανάπτυξη προϊόντων ιδιωτικής ετικέτας, εστίαση σε «value προϊόντα», καθώς και προωθητικές ενέργειες. Οι εταιρείες που επιλέγουν στρατηγικές «value for money» μπορούν να εκμεταλλευτούν τις νέες συνθήκες για να ενισχύσουν το μερίδιο αγοράς τους.

Οι εξελίξεις αυτές διαφοροποιούν τη λιανική αγορά, όπου οι σχέσεις ποιότητας-τιμής, οι προωθητικές ενέργειες και οι οικονομικές επιλογές αποκτούν όλο και μεγαλύτερη σημασία για τους καταναλωτές.

Διαβάστε επίσης

Εξονυχιστικοί έλεγχοι στα Airbnb: Η εφορία εξετάζει στοιχεία από τις πλατφόρμες

Πώς κινείται τώρα η αγορά ακινήτων – Αυξημένο ενδιαφέρον για αγορά σπιτιού

Κρίση στη Μέση Ανατολή: Γιατί το δολάριο ανακτά τη θέση του ως το πιο ισχυρό ασφαλές καταφύγιο στις αγορές

Για τις τελευταίες ειδήσεις της επικαιρότητας, επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα