Δασμός στο σκραπ αλουμινίου: Αντίκτυποι στις εξαγωγές και απόψεις της ελληνικής βιομηχανίας

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή βρίσκεται στην τελική φάση μιας σημαντικής παρέμβασης για την περιοριστική διαχείριση των εξαγωγών σκραπ αλουμινίου εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αυτή η πρωτοβουλία μετατρέπει το ζήτημα της ανακύκλωσης σε ένα κεντρικό θέμα στην ευρωπαϊκή βιομηχανική πολιτική. Η επιτροπή προγραμματίζει την επαναφορά του φακέλου του σκραπ αλουμινίου αμέσως μετά το καλοκαίρι, με στόχο να παρουσιάσει μια τελική πρόταση για την επιβολή εξαγωγικού τέλους στις 9 Σεπτεμβρίου 2026. Αν και αρχικά αναμενόταν πιο αυστηρή προσέγγιση, οι τελευταίες πληροφορίες αναφέρουν ότι το τέλος ενδέχεται να καθοριστεί στο 15%, χαμηλότερο από το 30% που ζητούσε η European Aluminium για τον περιορισμό της διαρροής.

Αυτή η εξέλιξη έχει ιδιαίτερη σημασία για τις ελληνικές βιομηχανίες, όπως η ElvalHalcor και η Metlen, που θεωρούν ότι επηρεάζει σχεδόν όλες τις πτυχές της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας και ασφάλειας εφοδιασμού. Το σκραπ αλουμινίου και χαλκού πλέον αναγνωρίζεται όχι απλώς ως απόβλητο ή εμπόρευμα, αλλά ως ζωτικής σημασίας δευτερεύουσα πρώτη ύλη για τη διατήρηση της παραγωγής και της τεχνογνωσίας στην Ευρώπη. Η βιομηχανία αναγνωρίζει ότι η ΕΕ επιδιώκει να μειώσει την εξάρτησή της από τρίτες χώρες, ενώ την ίδια στιγμή συνεχίζει να εξάγει σημαντικές ποσότητες δευτερογενών πρώτων υλών σε αγορές που τις χρησιμοποιούν για να στηρίξουν τη δική τους παραγωγή. Έτσι, πολύτιμα υλικά με υψηλή βιομηχανική και περιβαλλοντική αξία φεύγουν από την ευρωπαϊκή αγορά ακριβώς τη στιγμή που η ΕΕ ψάχνει τρόπους να ενισχύσει τις κρίσιμες της αλυσίδες αξίας.

Στατιστικά στοιχεία της «διαρροής» σκραπ

Η ευρωπαϊκή βιομηχανία υποστηρίζει ότι είναι επιτακτική η παρέμβαση, καθώς η ΕΕ αντιμετωπίζει σοβαρές απώλειες σημαντικών δευτερογενών πρώτων υλών προς ασιατικές και αμερικανικές αγορές, σε μια περίοδο όπου η παραγωγή αλουμινίου στην ΕΕ έχει συρρικνωθεί κατά 60% τα τελευταία 20 χρόνια λόγω αυξημένων ενεργειακών κόστων. Ετησίως παράγονται περίπου 7-8 εκατομμύρια τόνοι σκραπ αλουμινίου στην Ευρώπη, με ποσοστό συλλογής 81%, ένα από τα καλύτερα στον κόσμο. Ωστόσο, 1,2 έως 1,4 εκατομμύρια τόνοι εξάγονται κάθε χρόνο, δηλαδή περίπου το 15% έως 20% της συνολικής συλλογής εντός ΕΕ. Οι εξαγωγές σκραπ αλουμινίου το 2024 ανήλθαν σε 1,2 εκατομμύρια τόνους, σημειώνοντας αύξηση 66% συγκριτικά με το 2014 και 50% σε σχέση με το 2019.

Η γεωγραφία αυτής της διαρροής ενδέχεται να εξηγεί τους λόγους πίσω από την αμφισβήτηση. Περίπου 70% με 75% των ευρωπαϊκών εξαγωγών κατευθύνονται σε ασιατικές χώρες, με την Ινδία να παραμένει ο κορυφαίος εισαγωγέας ευρωπαϊκού σκραπ. Στο πρώτο τρίμηνο του 2026, η Ινδία εισήγαγε περίπου 88.205 τόνους, εκμεταλλευόμενη την παραγωγική της ικανότητα δευτερογενούς αλουμινίου που ξεπερνά τους 2 εκατομμύρια τόνους, αν και δεν έχει ακόμη αναπτύξει ένα ώριμο εγχώριο δίκτυο συλλογής. Ακολουθούν η Κίνα και η Ταϊλάνδη, που απορροφούν το υπόλοιπο όγκο.

Στις διεθνείς αγορές, οι Ηνωμένες Πολιτείες σημειώνουν τις μεγαλύτερες εξαγωγές σκραπ αλουμινίου, αγγίζοντας τους 2.053.050 τόνους, με αξία εξαγωγών 3,98 δισ. δολαρίων. Η ΕΕ, ως σύνολο, εξάγει περίπου 1.257.620 τόνους, με αξία 2,34 δισ. δολαρίων. Ειδικότερα, η Γερμανία καταγράφει εξαγωγές 1.215.000 τόνων, αξίας 2,21 δισ. δολαρίων, ενώ ο Καναδάς εξάγει περίπου 632.478 τόνους αξίας 1,27 δισ. δολαρίων και το Ηνωμένο Βασίλειο 612.417 τόνους, αξίας 1,12 δισ. δολαρίων. Από τα στοιχεία που υπάρχουν, η Ελλάδα εξάγει περίπου 35.155 τόνους σκραπ αλουμινίου ετησίως, με αξία περίπου 70,2 εκατ. δολαρίων.

Η αύξηση των εξαγωγών οφείλεται και στην άνοδο των τιμών. Το σκραπ αλουμινίου έχει σημειώσει σημαντική αύξηση, υπερισχύοντας σε ρυθμό ανόδου ακόμα και του πρωτογενούς αλουμινίου, καθώς οι αυτοκινητοβιομηχανίες και οι κατασκευαστές προτιμούν το ανακυκλωμένο μέταλλο για να μειώσουν το ανθρακικό αποτύπωμα των προϊόντων τους, προσαρμοζόμενοι στα όρια εκπομπών CO₂ και στα χρονοδιαγράμματα του CBAM. Στην Ευρώπη, η τιμή ανά τόνο σκραπ αλουμινίου αυξήθηκε από περίπου 1.500 ευρώ σε 2.240 ευρώ. Στο πρώτο τρίμηνο του 2026, οι διεθνείς τιμές κυμαίνονταν από 2.156 δολάρια ανά τόνο στη Γερμανία, 2.394 δολάρια στην Ινδία και 2.427 δολάρια στην Κίνα, γεγονός που εξηγεί γιατί οι ασιατικοί αγοραστές είναι σε θέση να προσφέρουν υψηλότερες τιμές από τους ευρωπαίους παραγωγούς.

Εκπρόσωποι της ElvalHalcor τονίζουν ότι η διαρροή σκραπ εκτός ΕΕ βλάπτει άμεσα την ανταγωνιστικότητα των ελληνικών και ευρωπαϊκών βιομηχανιών. H εταιρεία υπογραμμίζει ότι στρατηγικές πρώτες ύλες, όπως το αλουμίνιο και ο χαλκός, είναι αποφασιστικής σημασίας στην παγκόσμια αγορά λόγω της σημασίας τους για την ηλεκτροκίνηση, τις ψηφιακές τεχνολογίες και άλλους τομείς. Σε αυτό το πλαίσιο, η καλύτερη αξιοποίηση δευτερογενών πρώτων υλών είναι κρίσιμη για τη μείωση των εξαρτήσεων από τρίτες χώρες και την επίτευξη στόχων της κυκλικής οικονομίας.

Η σημασία για την Ελλάδα είναι επίσης υψηλή. Η ElvalHalcor επισημαίνει ότι ο τομέας της μεταποίησης χαλκού και αλουμινίου ανήκει στους πιο δυναμικούς εξαγωγικούς κλάδους της χώρας. Η εταιρεία είναι ο μεγαλύτερος παραγωγός σωλήνων χαλκού στην περιοχή ΕΜΕΑ και η δεύτερη μεγαλύτερη βιομηχανία έλασης αλουμινίου σε θερμική έλαση στην Ευρώπη. Το 2024, οι εξαγωγές της αγγίζουν το 71% της αξίας των ελληνικών εξαγωγών πολύτιμων και μη σιδηρούχων μετάλλων με συνολική επίδραση στην ελληνική οικονομία 1,04 δισ. ευρώ.

Η εταιρεία συνδέει και την ενεργειακή αποδοτικότητα με την ανακύκλωση. Σύμφωνα με την ανακοίνωσή της, η διαδικασία αυτή εξοικονομεί 95% και 85% αντίστοιχα της ενέργειας απαραίτητης για την πρωτογενή παραγωγή. Αυτό υποδεικνύει ότι η απώλεια σκραπ αποτελεί και απώλεια ενεργειακής αξίας τη στιγμή που η ευρωπαϊκή βιομηχανία πιέζεται από υψηλό κόστος ενέργειας. Οι αναγνώσεις υποδεικνύουν ότι οι εξαγωγές ευρωπαϊκού σκραπ αυξάνονται προς ασιατικές χώρες και ΗΠΑ, με τον κίνδυνο να τετραπλασιαστούν έως το 2030 αν δεν ληφθούν άμεσα μέτρα.

Οι προτάσεις για τον περιορισμό των εξαγωγών σκραπ χαλκού περιλαμβάνουν στοχευμένους περιορισμούς και εξαγωγικούς δασμούς προς χώρες με κατώτερα περιβαλλοντικά πρότυπα, καθώς και αυστηροποίηση των κανόνων End-of-Waste. Η ευρύτερη αυτό το περιεχόμενο θα περιλαμβάνει και τη σύσταση υποεπιτροπής στην European Metals για τον σκραπ χαλκού με σκοπό την αναθεώρηση της στρατηγικής.

Ευάγγελος Μυτιληναίος: Άμεσες ενέργειες απαιτούνται

Ο Ευάγγελος Μυτιληναίος αναγνωρίζει τη σημαντικότητα του ζητήματος. Στην ομιλία του ως απερχόμενος πρόεδρος της European Metals, επισημαίνει ότι τα μέταλλα αποτελούν τον πυρήνα σχεδόν όλων των στρατηγικών φιλοδοξιών της Ευρώπης. Χωρίς τα συγκεκριμένα μέταλλα, δεν υπάρχει βιομηχανική ανταγωνιστικότητα ή οικονομική ασφάλεια. Ο Μυτιληναίος εντάσσει αυτό το επιχείρημα μέσα στη συζήτηση για το σκραπ αλουμινίου στο ευρύτερο πλαίσιο της δυνατότητας της Ευρώπης να διατηρήσει τους πολίτες της.

Ο ίδιος αναγνωρίζει ότι η Ευρώπη συνεχίζει να εξάγει έναν τεράστιο όγκο σκραπ αλουμινίου και χαιρετίζει τις προσπάθειες της Κομισιόν για την αντιμετώπιση του θέματος μέσω του μέτρου κατά της διαρροής, ωστόσο ζητά άμεσες δράσεις καθώς ο διεθνής ανταγωνισμός εντείνεται. Σημειώνει τη σημασία της απαγόρευσης εξαγωγής σκραπ από τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, καθώς αυτή θα αυξήσει την πίεση στους ευρωπαίους παραγωγούς και ανακυκλωτές να βρουν εναλλακτικούς προμηθευτές.

Στο νέο αυτό πλαίσιο, ο Μυτιληναίος αναφέρει ότι η Ευρώπη πρέπει να διατηρήσει τις στρατηγικές δευτερογενείς πρώτες ύλες που είναι απαραίτητες για την ενίσχυση της βιομηχανίας της. Κάθε τόνος σκραπ αλουμινίου που εξάγεται είναι ένας τόνος που δεν μπορεί να συμβάλει στην ευρωπαϊκή κυκλική οικονομία. Το σκραπ, επομένως, αποκτά μια κρίσιμη θέση στη δυνατότητα ανθεκτικότητας της βιομηχανίας.

Ο Μυτιληναίος δεν περιορίζει τη συζήτηση στην παραδοσιακή ανακύκλωση, αλλά προτείνει την «Circular Metals», δηλαδή τη δυνατότητα ανάκτησης πολύτιμων υλικών από βιομηχανικά κατάλοιπα. Αυτή η διαδικασία προάγει την ανθεκτικότητα και μειώνει τις εξαρτήσεις, αξιοποιώντας πόρους που βρίσκονται ήδη εντός της ευρωπαϊκής οικονομίας. Στο πλαίσιο του σχεδίου Circular Economy Act, πιστεύει ότι υπάρχει ευκαιρία να διαμορφωθεί ένα πραγματικό βιομηχανικό πλαίσιο για τα κυκλικά μέταλλα.

Η στροφή προς τον προστατευτισμό σε κρίσιμα μέταλλα ενισχύει το επιχείρημα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας. Χώρες όπως τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα έκαναν βήματα για την απαγόρευση εξαγωγών σκραπ, προκειμένου να υποστηρίξουν την παραγωγή τους. Άλλες χώρες, όπως η Κίνα και η Ινδία, καταφεύγουν σε ποιοτικούς ελέγχους για να εξασφαλίσουν τη ροή δευτερογενών μετάλλων προς όφελος της εγχώριας παραγωγής τους. Η σκοπιά πίσω από αυτές τις παρεμβάσεις είναι σαφής: να διατηρούν την προστιθέμενη αξία εντός των συνόρων τους.

Στη νέα αυτή πραγματικότητα, η Ευρώπη προσπαθεί να βελτιώσει τη βιομηχανική της πολιτική. Η παραγωγή αλουμινίου στην ΕΕ έχει μειωθεί δραστικά και η ζήτηση για μέταλλο με χαμηλό ανθρακικό αποτύπωμα αυξάνεται. Η παραγωγή από σκραπ απαιτεί σημαντικά λιγότερη ενέργεια, καθιστώντας τον θεμελιώδη πόρο. Χωρίς αυτό το υλικό, η Ευρώπη χάνει ένα από τα βασικά της εργαλεία για την επίτευξη των στόχων της.

Ωστόσο, οι αντιδράσεις δεν λείπουν. Επιχειρηματίες ανακύκλωσης εκφράζουν ανησυχίες ότι οι περιορισμοί στις εξαγωγές μπορεί να επηρεάσουν τις τιμές για τους συλλέκτες και να δημιουργήσουν προβλήματα στις θέσεις εργασίας, ενώ η Ινδία προσπαθεί να αναζητήσει εξαιρέσεις από τους κανονισμούς. Αυτές οι ανησυχίες εξηγούν τη δυσκολία στην εφαρμογή περιορισμών και τη στήριξη πιο ευέλικτων λύσεων από την Κομισιόν.

Διαβάστε επίσης