ΔΝΤ: Η Εφορία καθορίζει την επανεκκίνηση της ελληνικής οικονομίας

Η Ελλάδα, μέχρι πρότινος δείγμα οικονομικής αποτυχίας στην Ευρώπη, έχει παρουσιάσει μια εντυπωσιακή μεταμόρφωση. Κατά τη διάρκεια της κρίσης, η χώρα είχε αποκοπεί από τις διεθνείς χρηματοπιστωτικές αγορές, εξαρτώμενη από εξωτερική βοήθεια και αδυνατώντας να συγκεντρώσει ικανοποιητικά φορολογικά έσοδα για τις ανάγκες της. Σήμερα, ωστόσο, αναγνωρίζεται ως μία από τις ευρωπαϊκές χώρες με πρωτογενές δημοσιονομικό πλεόνασμα, όπως επισημαίνει έκθεση του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου.

Αυτή η πρόοδος αντικατοπτρίζει τη σημαντική βελτίωση που έχει συντελεστεί στις δημόσιες οικονομικές υποθέσεις. Ένας από τους καθοριστικούς παράγοντες αυτής της εξέλιξης ήταν ο εκσυγχρονισμός της φορολογικής διοίκησης, ο οποίος οδήγησε σε μείωση της φοροδιαφυγής, βελτίωσε την συμμόρφωση των πολιτών και αποκατέστησε τη δημοσιονομική εμπιστοσύνη. Παρά το γεγονός ότι αυτές οι ανατροπές δεν προβάλλονταν ιδιαίτερα, αποδείχθηκαν θεμελιώδεις για την ανάκαμψη της οικονομίας.

Σύμφωνα με την πρόσφατη αξιολόγηση του ΔΝΤ, η ελληνική οικονομία είναι πλέον σε θέση να αντιμετωπίσει διεθνείς προκλήσεις και αβεβαιότητες, όπως αυτές που υπαγορεύει η γεωπολιτική κρίση στην Μέση Ανατολή. Αυτή η θετική αλλαγή συνδέεται άμεσα με τη σταθερότητα των δημοσιονομικών και του χρηματοπιστωτικού συστήματος. Το πρωτογενές πλεόνασμα αναμένεται να αγγίξει σχεδόν το 5% του ΑΕΠ κατά την περίοδο 2024-2025, ενώ το δημόσιο χρέος έχει μειωθεί σημαντικά σε σύγκριση με τα επίπεδα του 2020. Ταυτόχρονα, το κόστος δανεισμού έχει περιοριστεί, με τα επιτόκια των ελληνικών ομολόγων να επιστρέφουν σε επίπεδα προ κρίσης.

Η διαδικασία των μεταρρυθμίσεων εξελίχθηκε μέσα από τρεις κύριες φάσεις.

Οι τρεις φάσεις των μεταρρυθμίσεων

2010-2012: Σταθεροποίηση

Η περίοδος αυτή εστίασε στη σταθεροποίηση της οικονομίας, καθώς η Ελλάδα, αντιμέτωπη με το ενδεχόμενο χρεοκοπίας, απευθύνθηκε σε μηχανισμούς στήριξης της Τρόικας (ΔΝΤ, Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα). Οι αρχικές παρεμβάσεις στοχεύουν στην αύξηση των φορολογικών εσόδων και την προετοιμασία για βαθύτερες μεταρρυθμίσεις.

Οι πρωτοβουλίες περιελάμβαναν σχέδια για την καταπολέμηση της φοροδιαφυγής και στόχευαν στην είσπραξη εσόδων από μεγάλους φορολογούμενους, με πρώτη επιτυχία την ψηφιοποίηση των δηλώσεων ΦΠΑ. Μέχρι το 2014, το 96% των φορολογουμένων υπέβαλλε εμπρόθεσμα δηλώσεις ΦΠΑ, σε σύγκριση με το 65% το 2010. Ωστόσο, η αξιοποίηση αυτού του θετικού αποτελέσματος αποδείχθηκε προκλητική, αναδεικνύοντας τα όρια που δημιουργούσε η πολιτική παρέμβαση και οι δυσλειτουργίες στη διακυβέρνηση.

2013-2017: Οικοδόμηση ανθεκτικών θεσμών

Η δεύτερη φάση ανέδειξε τη σημασία της αυτονομίας και της λογοδοσίας στην φορολογική διοίκηση. Από το 2012, η Ελλάδα διαρθρώνει και ενοποιεί τις φορολογικές υπηρεσίες της, μειώνοντας τις τοπικές εφορίες από 288 σε 119. Οι βελτιώσεις στη συγκέντρωση εσόδων εμπλούτισαν τη δημόσια πολιτική για συνέχιση των μεταρρυθμίσεων, που περιλάμβαναν τη δημιουργία της Ανεξάρτητης Αρχής Δημοσίων Εσόδων.

Οριστική η νομοθέτηση του 2016, που μεταβίβασε τη διαδικασία στη νέα αρχή, ενισχύοντας τη διοίκηση με αυτονομία. Κατά την διάρκεια αυτής της περιόδου, το ποσοστό φορολογικών εσόδων προς ΑΕΠ αυξήθηκε κατά 1,8 ποσοστιαίες μονάδες, αποδεικνύοντας την ενίσχυση της συμμόρφωσης.

2018-2025: Ψηφιακός μετασχηματισμός

Από το 2018, η Ελλάδα εστιάζει στον ψηφιακό μετασχηματισμό της φορολογικής διοίκησης. Μεταξύ 2020 και 2025, οι αλλαγές συμπεριλάμβαναν την ανάπτυξη σύγχρονων ψηφιακών εργαλείων, τα οποία βελτίωσαν τη συμμόρφωση των πολιτών και ανέβασαν τα έσοδα από τον ΦΠΑ σημαντικά, με αναμενόμενη αύξηση κατά 2,4 ποσοστιαίες μονάδες του ΑΕΠ.

Ένας ενάρετος κύκλος — και διδάγματα πέρα από την Ελλάδα

Συνολικά, οι μεταρρυθμίσεις στην Ελλάδα δημιούργησαν έναν θετικό κύκλο: η βελτίωση της διακυβέρνησης προκάλεσε ψηφιοποίηση, η οποία με τη σειρά της ενίσχυσε τη συμμόρφωση, ενώ τα υψηλότερα έσοδα επανέφεραν την εμπιστοσύνη στο κράτος. Σημαντική είναι η εξέλιξη πως έως το 2025, ο λόγος φορολογικών εσόδων προς ΑΕΠ προβλέπεται να φτάσει το 28%, συγκριτικά με 20,5% το 2009. Αν και κάποιοι παράγοντες ίσως αποδοθούν σε ευρύτερες οικονομικές εξελίξεις, οι επιτυχίες στη φορολογική διοίκηση έχουν κεντρικό ρόλο στην αύξηση της φορολογικής βάσης και στην προώθηση της καταλληλότητας των κανόνων.

Η πρόκληση για το μέλλον είναι η διατήρηση αυτών των κερδών, ενσωματώνοντας τις νέες πρακτικές στα καθημερινά διαδικαστικά, υιοθετώντας αναλυτικά εργαλεία και τεχνητή νοημοσύνη στις διαδικασίες συμμόρφωσης και εξυπηρέτησης των πολιτών. Αν και ορισμένα χαρακτηριστικά της ελληνικής πορείας είναι μοναδικά, προσφέρουν πολύτιμα διδάγματα για άλλες χώρες.

Η συνεχής προσπάθεια, που δομείται σε καλή διακυβέρνηση και ικανές μεταρρυθμίσεις, μπορεί να μετατρέψει την κρίση σε θεσμική δύναμη, σύμφωνα με την αναφορά του ΔΝΤ.