Η Κίνα κατέχει 1,2 τρισ. δολάρια του αμερικανικού ΑΕΠ στα χέρια της

Η αμερικανική οικονομία παραμένει σε κατάσταση ευθραυστότητας λόγω της κυριαρχίας της Κίνας στις σπάνιες γαίες. Σύμφωνα με το Bloomberg, περίπου 1,2 τρισ. δολάρια ΑΕΠ εξαρτώνται από κρίσιμες πρώτες ύλες που ελέγχονται σχεδόν αποκλειστικά από το Πεκίνο. Στο πλαίσιο αυτής της πραγματικότητας, ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, έχει ξεκινήσει μια εκστρατεία για να μειώσει την εξάρτηση της χώρας από αυτές τις σπάνιες γαίες, οι οποίες αποτελούν σημαντικό εργαλείο επιρροής για τον Κινέζο πρόεδρο Σι Τζινπίνγκ.

Από σημαντικές συναντήσεις στον Λευκό Οίκο μέχρι τις διαπραγματεύσεις στα διοικητικά συμβούλια των εταιρειών, οι ΗΠΑ και οι σύμμαχοί τους επενδύουν δισεκατομμύρια δολάρια σε υποδομές εξόρυξης, επεξεργασίας και παραγωγής. Παρά την κινεζική κυριαρχία που έχει οικοδομηθεί για δεκαετίες, ο Τραμπ είχε υποσχεθεί τον περασμένο Νοέμβριο ότι η απομάκρυνση από την εξάρτηση αυτή θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί σε 18 μήνες. Ωστόσο, τα πιο κρίσιμα υλικά παραμένουν εκτός αμερικανικού ελέγχου.

Όπως αναφέρουν τρεις σημαντικές συμβουλευτικές εταιρείες, η εξάρτηση της Κίνας από τις «ελαφρές» σπάνιες γαίες, οι οποίες βρίσκονται σε πολλές ηλεκτρονικές συσκευές, ενδεχομένως να μειωθεί κατά την τελευταία δεκαετία αυτού του αιώνα. Ωστόσο, η κυριαρχία της στον τομέα των «βαρών» σπάνιων στοιχείων, που είναι απαραίτητα για στρατηγικές τεχνολογίες και μαγνήτες υψηλής απόδοσης, θα παραμείνει ισχυρή τουλάχιστον μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του 2030.

Αναφορικά με τους τομείς του δυσπροσίου και του τέρβιου, οι χώρες εκτός Κίνας ενδέχεται να καλύπτουν λιγότερο από το 20% της παγκόσμιας ζήτησης μέχρι το 2035, σύμφωνα με την McKinsey & Co., με παρόμοιες εκτιμήσεις να δίνονται και από τις CRU Group και Benchmark Mineral Intelligence.

Οι σημαντικές ελλείψεις

Η εξάρτηση αυτή εκτείνεται σε κρίσιμους τομείς της αμερικανικής οικονομίας, όπως η αεροδιαστημική, η άμυνα, τα ηλεκτρονικά, η αυτοκινητοβιομηχανία και η ενέργεια. Σύμφωνα με το Bloomberg Economics, σχεδόν το 4% του αμερικανικού ΑΕΠ προέρχεται από βιομηχανίες που απαιτούν σπάνιες γαίες, με ορισμένες από αυτές να κινδυνεύουν με αναστολή λειτουργίας εάν η Κίνα σταματήσει τις προμήθειες.

Η κατάσταση έχει επιδεινωθεί λόγω της έντασης με το Ιράν. Μια ανάλυση από το Center for Strategic and International Studies αναφέρει ότι οι ΗΠΑ έχουν ήδη εξαντλήσει πάνω από το μισό των αποθεμάτων βασικών πυρομαχικών που είχαν πριν από τον πόλεμο. Πολλά από τα οπλικά συστήματα βασίζονται σε βαριές σπάνιες γαίες οι οποίες δεν έχουν εύκολα εναλλακτικά υποκατάστατα.

Ακόμη και η Ιαπωνία, που προσπαθεί για πάνω από μια δεκαετία να μειώσει την εξάρτησή της από την Κίνα, προμηθεύεται το 76% των σπάνιων γαιών της από κινεζικές πηγές. Στον τομέα των βαριών σπάνιων γαιών, η εξάρτηση άγγιξε σχεδόν το 100% μέχρι πέρυσι.

Το ζήτημα ήρθε στο προσκήνιο και στη σύνοδο Τραμπ – Σι αυτή την εβδομάδα. Αν και η Κίνα έχει παγώσει προσωρινά την επέκταση των εξαγωγικών περιορισμών μέχρι το τέλος του 2025, η αναστολή αυτή λήγει τον Νοέμβριο και οι αναλυτές θεωρούν απίθανο να αποσυρθούν πλήρως οι περιορισμοί.

Η σημασία των βαριών σπάνιων γαιών

Οι βαριές σπάνιες γαίες είναι πιο δύσκολες στην επεξεργασία και σπανιότερες σε σχέση με τις ελαφρές. Χρησιμοποιούνται σε μαγνήτες που απαιτούν υψηλή αντοχή και θερμική σταθερότητα, και είναι ζωτικής σημασίας για τα μαχητικά αεροσκάφη F-35, τα υποβρύχια Virginia-class, ηλεκτρικά οχήματα, πυραυλικά συστήματα και άλλες προηγμένες τεχνολογίες.

Η παραγωγική διαδικασία περιλαμβάνει τρία στάδια: εξόρυξη, χημικό διαχωρισμό και μετατροπή σε μέταλλα και μαγνήτες. Η Κίνα κατέχει ηγετική θέση και στα τρία στάδια, κυρίως στην επεξεργασία και παραγωγή μαγνητών.

Η Lynas Rare Earths από την Αυστραλία είναι η μοναδική εταιρεία εκτός Κίνας που έχει αναπτύξει τη δυνατότητα δίυλισης βαριών σπάνιων γαιών σε εμπορική κλίμακα. Ωστόσο, η παραγωγή της είναι περιορισμένη, καθώς το πρώτο τρίμηνο του 2026 παρήγαγε μόλις 8 τόνους δυσπροσίου και τερβίου, τη στιγμή που η παγκόσμια ζήτηση φτάνει σε χιλιάδες τόνους ετησίως.

«Όσο βαρύτερη είναι η σπάνια γαία, τόσο υψηλότερο είναι το κόστος επεξεργασίας», δήλωσε η Neha Mukherjee της Benchmark Mineral Intelligence, προσθέτοντας ότι η Κίνα διαθέτει ένα ισχυρό πλεονέκτημα κόστους και τεχνογνωσίας.

Το προβάδισμα της Κίνας

Η Κίνα δεν είναι μόνο προικισμένη με υποδομές, αλλά διαθέτει και εξειδικευμένο ανθρώπινο δυναμικό. Όπως τόνισε η Marina Yue Zhang του University of Technology Sydney, οι ΗΠΑ έχουν μόλις το 1/15 των αποφοίτων στα μεταλλευτικά προγράμματα σε σχέση με την Κίνα. «Η Κίνα έχει αρκετές χιλιάδες ειδικούς στον διαχωρισμό σπάνιων γαιών, την ώρα που οι ΗΠΑ διαθέτουν λιγότερους από 100», πρόσθεσε.

Η τεχνογνωσία αυτή είναι δύσκολο να αναπαραχθεί, καθώς οι βαριές σπάνιες γαίες έχουν σχεδόν πανομοιότυπη χημική συμπεριφορά, καθιστώντας τον καθαρό διαχωρισμό τους ιδιαίτερα πολύπλοκο. Η διαδικασία μπορεί να απαιτεί πάνω από 1.000 στάδια καθαρισμού για την επίτευξη της απαιτούμενης καθαρότητας για εμπορική χρήση.

Η Δύση προσπαθεί να διαμορφώσει εναλλακτική αλυσίδα

Η Ουάσιγκτον και οι σύμμαχοί της εργάζονται για τη δημιουργία μιας πλήρως αυτοδύναμης δυτικής αλυσίδας εφοδιασμού. Νέα έργα αναπτύσσονται από τη Βραζιλία μέχρι την Αυστραλία, με τις ΗΠΑ να είναι ανάμεσα στις πιο δραστήριες χώρες που προσπαθούν να δημιουργήσουν εγχώρια παραγωγή.

Ωστόσο, ακόμη και αν όλα τα σχεδιαζόμενα έργα ολοκληρωθούν, η προσφορά εκτός Κίνας δεν θα είναι επαρκής για να καλύψει τη ζήτηση μέχρι το 2035. Σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας (IEA), το έλλειμμα εκτός Κίνας προβλέπεται να φτάσει το 17% στην εξόρυξη, το 50% στη διύλιση και το 72% στην παραγωγή μαγνητών.

Η Βραζιλία αναγνωρίζεται ως κρίσιμος παράγοντας στην προσπάθεια διαφοροποίησης, καθώς έχει τα μεγαλύτερα αποθέματα σπάνιων γαιών εκτός της Κίνας. Εταιρείες όπως οι Meteoric Resources και Viridis Mining έχουν προγραμματίσει έργα που αναμένεται να αρχίσουν παραγωγή το 2028.

Η «μάχη των τιμών» και οι γεωπολιτικές ισορροπίες

Ένα ακόμα πλεονέκτημα της Κίνας είναι το χαμηλό κόστος. Με χαμηλές τιμές, οι κινεζικές εταιρείες μπορούν να ασκήσουν πίεση στους ανταγωνιστές και να καθιστούν μη βιώσιμα πιο ακριβά έργα στη Δύση. Η εμπειρία της τελευταίας δεκαετίας καταδεικνύει την ευαλωτότητα της αγοράς. Όταν το Πεκίνο επιβολή περιορισμών στις εξαγωγές, οι τιμές αυξήθηκαν, προκαλώντας επενδυτικό κύμα εκτός Κίνας. Μετά, ωστόσο, η αυξημένη παραγωγή από την Κίνα πίεσε ξανά τις τιμές, καθιστώντας δύσκολη την επιβίωση για τους δυτικούς παραγωγούς.

Για τον λόγο αυτό, οι ΗΠΑ και οι σύμμαχοί τους εξετάζουν τη δημιουργία ενός «μπλοκ» σπάνιων γαιών, με μηχανισμούς όπως κατώτατες τιμές και κρατική στήριξη για την προστασία τους από τις κινεζικές πιέσεις. Ωστόσο, η επίτευξη κοινής στρατηγικής παραμένει προκλητική. Η Ιαπωνία παραμένει επιφυλακτική σε κινήσεις που θα μπορούσαν να ενοχλήσουν το Πεκίνο, ενώ πολλές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις ανησυχούν ότι οι παρεμβάσεις στις τιμές θα μπορούσαν να αυξήσουν το κόστος και να οδηγήσουν σε στρεβλώσεις της αγοράς.

Η επόμενη δεκαετία θα είναι κρίσιμη

Οι επενδύσεις στον τομέα αυτό αυξάνονται ραγδαία. Η Benchmark Mineral Intelligence αναφέρει ότι το 2025 ανακοινώθηκαν επενδύσεις ύψους 6,3 δισ. δολαρίων για έργα εκτός Κίνας, με περισσότερα από 60% αυτών να προέρχονται από την αμερικανική κυβέρνηση. Στο πρώτο τρίμηνο του 2026, ακολούθησαν πρόσθετα 2,8 δισ. δολάρια. Εταιρείες όπως η MP Materials, η USA Rare Earth και η Energy Fuels επενδύουν δυναμικά σε ορυχεία, διύλιση και παραγωγή μαγνητών.

Ωστόσο, οι αναλυτές εκτιμούν ότι η πλήρης αποδέσμευση της Αμερικής από την Κίνα είναι ένας στόχος που φαίνεται μακρινός. «Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η Κίνα θα διατηρήσει αυτό το πλεονέκτημα τουλάχιστον μέχρι την αποχώρηση του Τραμπ από την προεδρία», σημείωσε ο Chris Kennedy του Bloomberg Economics.

Διαβάστε επίσης