Eurogroup: Η Ευρώπη αγωνίζεται με την κρίση και το αβέβαιο μέλλον

Στη διάρκεια της διαδικτυακής συνέντευξης Τύπου που ακολούθησε το έκτακτο Eurogroup για τις συνέπειες της κρίσης στη Μέση Ανατολή, η λέξη «σοκ» τέσσερις φορές σχεδόν αποτέλεσε τον κεντρικό άξονα της συζήτησης. Η συνεδρίαση υπήρξε καθοριστική, αποκαλύπτοντας τις προκλήσεις που αναμένονται, και οι συμμετέχοντες εστίασαν όχι σε αποφάσεις που ελήφθησαν, αλλά στους λόγους που οι αποφάσεις αυτές δεν ήρθαν.

Η Ευρώπη φαίνεται να βρίσκεται μεταξύ των «Σκύλλας και Χάρυβδης», προετοιμάζοντας το έδαφος για έναν μακρύ «ενεργειακό χειμώνα». Ένας μήνας μετά την έναρξη του πολέμου, το κύριο συμπέρασμα για την ΕΕ είναι πως η κρίση θα έχει μεγαλύτερες διαστάσεις από αυτές που αρχικά εκτιμήθηκαν, με μια συνέχιση που διαφέρει έντονα από τις προκλήσεις του 2022.

Ο Κυριάκος Πιερρακάκης, ως Πρόεδρος του Eurogroup, υπογράμμισε την ανάγκη στήριξης των νοικοκυριών και των επιχειρήσεων που πλήττονται από την κρίση, σημειώνοντας πως «τα μέτρα πρέπει να είναι στοχευμένα, προσωρινά και να απευθύνονται στους ευάλωτους».

Απ’ την άλλη πλευρά, η Κομισιόν διατηρεί αυστηρή στάση και δεν εξετάζει καν τη δυνατότητα ρήτρας διαφυγής. Μια τέτοια συζήτηση θα προέκυπτε μόνο εάν η ευρωπαϊκή οικονομία εισέλθει σε ύφεση, βάσει των παρευρισκόμενων απόψεων στο Eurogroup.

Πριν από την εκδήλωση της ύφεσης, υπάρχει μια περίοδος χαμηλής ανάπτυξης με υψηλό πληθωρισμό, ο οποίος ενδέχεται να οδηγήσει σε «στασιμοπληθωρισμό» – μια συνθήκη που η Ευρώπη φαίνεται να ετοιμάζεται να ζήσει. Για τον λόγο αυτό, η Κομισιόν δεν αποκαλύπτει όλα τα “όπλα” της προς το παρόν.

«Ακόμα κι αν οι εχθροπραξίες σταματούσαν αύριο, οι συνέπειες αυτού του πολέμου θα μας συνοδεύουν για μεγάλο χρονικό διάστημα» επεσήμανε ο επικεφαλής του ESM, Πιερ Γκραμένια, στην ίδια συνέντευξη. Παράλληλα, η Κριστίν Λαγκάρντ δήλωσε στο Economist ότι «οι κίνδυνοι του πολέμου ενδέχεται να έχουν υποτιμηθεί. Οι προσδοκίες για γρήγορη επιστροφή στην κανονικότητα μπορεί να είναι υπερβολικά αισιόδοξες. Αντιμετωπίζουμε ένα πραγματικό σοκ, πιθανόν μεγαλύτερο από αυτό που μπορούμε να φανταστούμε».

### «Μάχη» για το ρεύμα και «πόλεμος» στα ορυκτά καύσιμα

Αυτή τη στιγμή, η Ευρώπη φαίνεται να κηρύσσει «πόλεμο» στα ορυκτά καύσιμα, ενώ επιδιώκει να διατηρήσει μια «γραμμή άμυνας» σχετικά με το ηλεκτρικό ρεύμα. «Τα περιθώρια είναι περιορισμένα», τόνισε ο Επίτροπος Ντομπρόβσκις, υποδεικνύοντας ότι δεν υπάρχουν γενικευμένα μέτρα και επιδοτήσεις που να ενθαρρύνουν την κατανάλωση καυσίμων. Αντίθετα, κάθε κράτος κινείται βάσει των δικών του δυνατοτήτων.

Στους επόμενους μήνες, η Κομισιόν σκοπεύει να προτείνει τροποποιήσεις στον τρόπο τιμολόγησης ή και μειώσεις φόρων, αλλά εστιάζοντας μόνο στο ρεύμα, με στόχο αυτό να είναι πιο προσιτό σε σύγκριση με τα ορυκτά καύσιμα. Ο Ντομπρόβσκις επίσης προανήγγειλε τη δυνατότητα επιβολής έκτακτου φόρου στα υπερκέρδη των ενεργειακών εταιρειών, εφόσον παρατηρηθούν.

### Επιπτώσεις στην Ελλάδα

Στη χώρα μας, ο ΦΠΑ στο ηλεκτρικό ρεύμα είναι μόλις 6%, ενώ στα καύσιμα 24%, καθότι οι πιθανές μειώσεις δεν αναμένεται να προσφέρουν σημαντικά οφέλη. Ο ΕΦΚ στο ρεύμα είναι αρκετά χαμηλός, ενώ στους υδρογονάνθρακες είναι πολύ πιο υψηλός. Τέτοιες μειώσεις θα επηρεάσουν κυρίως τις βόρειες χώρες.

Ωστόσο, υπάρχουν περιθώρια για μεγάλες παρεμβάσεις στη χονδρική τιμολόγηση, καθώς οι στρεβλώσεις έχουν πλήξει την Ανατολική Ευρώπη και την Κεντρική και Βόρεια Ευρώπη.

Επιπλέον, τα κράτη-μέλη έχουν τη δυνατότητα να εξετάσουν τα έσοδα από το Σύστημα Εμπορίας Ρύπων (ETS) ώστε να χρηματοδοτήσουν μέτρα και να κοιτάξουν τη φορολόγηση πιθανών απροσδόκητων κερδών.

### Επικίνδυνο παράδειγμα η Ισπανία

Η Κομισιόν επισημαίνει πως, ως προς τα μέτρα στήριξης απέναντι στην ενεργειακή κρίση, δεν προτίθεται να υιοθετήσει ίδια μέτρα για όλες τις χώρες. Σε έγγραφο που κατατέθηκε στο Eurogroup, συγκρίνει την τρέχουσα κατάσταση με το 2022 και τονίζει την παγκόσμια κρίση στο πεδίο των καυσίμων, η οποία έχει προκύψει από αποκλεισμούς και καταστροφές.

Στον τομέα των πολιτικών εξοικονόμησης ενέργειας, η Κομισιόν προτείνει ενημερωτικές καμπάνιες και κίνητρα, με έμφαση στην προστασία των πιο ευάλωτων. Ωστόσο, παρατηρεί ότι η «Ιβηρική εξαίρεση» απέδειξε τη σοβαρότητα της κρίσης, καθώς η επιβολή πλαφόν στις τιμές του αερίου στην Ισπανία και την Πορτογαλία αύξησε τη ζήτηση, παρά τις σοβαρές ελλείψεις, κάτι που σηματοδοτεί τις προκλήσεις που μπορεί να φέρει η επέκταση παρόμοιων μέτρων σε ευρωπαϊκό επίπεδο.