Η Μέση Ανατολή σε αναταραχή: Επανακαταφθάνει το φάντασμα του στασιμοπληθωρισμού στην Ευρώπη

Η Ευρώπη και η Ελλάδα αναμετρώνται ξανά με το πιο δύσκολο οικονομικό σενάριο, καθώς η γεωπολιτική κρίση στη Μέση Ανατολή εντείνει την αστάθεια στις τιμές ενέργειας και φέρνει στο προσκήνιο τον κίνδυνο ενός νέου κύκλου πληθωρισμού. Στην πραγματικότητα, η ευρωπαϊκή οικονομία συνεχίζει να κινείται σε χαμηλές ταχύτητες ανάπτυξης, γεγονός που καθιστά την κατάσταση ακόμη πιο ανησυχητική. Εάν οι πιέσεις στην ενέργεια επηρεάσουν τις τιμές και εν συνεχεία την νομισματική πολιτική της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, τότε ο συνδυασμός των ακριβών ενεργειακών πόρων, των υψηλών επιτοκίων και της αργής ανάπτυξης μπορεί να οδηγήσει σε ένα σοβαρό οικονομικό φαινόμενο: τη στασιμοπληθωριστική φάση.

Οι διακυμάνσεις στις τιμές ενέργειας λόγω των γεγονότων στη Μέση Ανατολή αυξάνουν τον κίνδυνο εμφάνισης ενός νέου εισαγόμενου πληθωρισμού για την Ευρώπη και την Ελλάδα. Κάθε διαταραχή στη διαθεσιμότητα ενέργειας ή ακόμα και η αβεβαιότητα σχετικά με την ασφάλεια των μεταφορών μπορούν να οδηγήσουν σε υψηλότερες τιμές καυσίμων. Η ιστορία έχει αποδείξει ότι η ενέργεια λειτουργεί ως βασικός πολλαπλασιαστής ανατιμήσεων: η αύξηση των καυσίμων και της ηλεκτρικής ενέργειας επηρεάζει το κόστος μεταφοράς, παραγωγής και κατ’ επέκταση σχεδόν κάθε προϊόντος και υπηρεσίας.

Η Ελλάδα έχει ζήσει αυτή την πραγματικότητα πολύ πρόσφατα. Στο 2022, η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία προκάλεσε σοκ στην ενέργεια, που οδήγησε τον πληθωρισμό στο 9,4%, συγκριτικά με μόλις 0,5% το 2021. Η ραγδαία αύξηση των τιμών ενέργειας διήλθε σχεδόν άμεσα σε όλη την οικονομία, προκαλώντας ένα κύμα ακρίβειας που επερχόταν από τρόφιμα μέχρι ενοίκια και υπηρεσίες. Σήμερα, οι τιμές σε πολλούς τομείς παραμένουν σε υψηλά επίπεδα.

Νέα πίεση στην οικονομία

Τα τελευταία δεδομένα της ΕΛΣΤΑΤ αποτυπώνουν την τρέχουσα κατάσταση, από την οποία ξεκινά η νέα περίοδος πιέσεων. Ο ετήσιος πληθωρισμός στην Ελλάδα τον Φεβρουάριο έφτασε στο 2,7%, ελαφρώς αυξημένος από 2,5% πέρυσι. Αυτά τα στοιχεία αντικατοπτρίζουν την κατάσταση πριν οι επιπτώσεις της νέας κρίσης στη Μέση Ανατολή καταγραφούν πλήρως.
Καταναλωτικοί τομείς όπως η διατροφή και τα μη αλκοολούχα ποτά σημείωσαν αύξηση 5,2%, η στέγαση 2,6%, ενώ οι τιμές στα ξενοδοχεία και τα εστιατόρια αυξήθηκαν κατά 6,5%. Ειδικότερα, τις μεγαλύτερες αυξήσεις καταγράφηκαν στο μοσχάρι, με 25,6%, στον καφέ με 15%, στα φρούτα 13,5% και στα αρνιά και κατσίκια με 12,1%. Ακόμα και τα βασικά αγαθά, όπως είναι τα λαχανικά και τα γαλακτοκομικά προϊόντα, δείχνουν ανοδικές τάσεις. Αυτό υποδηλώνει ότι η νέα ενεργειακή αβεβαιότητα προστίθεται σε μια ήδη υψηλή οικονομία.

Επιτόκια και προοπτικές

Εφόσον ο πληθωρισμός αυξηθεί ξανά λόγω των ενεργειακών παραγόντων, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα μπορεί να βρεθεί υπό πίεση να διατηρήσει ή να αυξήσει τα επιτόκια προκειμένου να συγκρατήσει την άνοδο των τιμών. Η ΕΚΤ έχει ως πρωταρχικό στόχο τη σταθεροποίηση του πληθωρισμού γύρω από το 2% μεσοπρόθεσμα. Αν οι πιέσεις από την ενέργεια επηρεάσουν τον γενικό δείκτη τιμών, η νομισματική πολιτική θα παραμείνει αυστηρή για μεγαλύτερο διάστημα. Αυτό οδηγεί σε υψηλότερο κόστος δανεισμού για επιχειρήσεις και νοικοκυριά, περιορισμένη πρόσβαση σε χρηματοδότηση και χαμηλότερα επίπεδα επενδύσεων.

Η αύξηση των επιτοκίων κατά την πορεία αργής ανάπτυξης δημιουργεί επίσης κινδύνους για κατάσταση στασιμοπληθωρισμού. Αυτή χαρακτηρίζεται από χαμηλούς ρυθμούς ανάπτυξης παρά τις υψηλές τιμές, και συνδυάζει μείωση της οικονομικής δραστηριότητας με εξασθένηση της αγοραστικής δύναμης των πολιτών. Οι κυβερνήσεις έχουν να διαχειριστούν μια από τις πιο περίπλοκες οικονομικές καταστάσεις, καθώς τα μέτρα που μειώνουν τον πληθωρισμό συνήθως επιβραδύνουν ακόμη περισσότερο την ανάπτυξη.

Σε αυτό το κλίμα καταναλώνεται η αγοραστική δύναμη, οι επενδυτικές προοπτικές και ο δανεισμός. Οι εταιρείες υφίστανται αυξημένο κόστος χρηματοδότησης και γίνονται πιο επιφυλακτικές απέναντι σε μελλοντικές επενδυτικές επιλογές. Παράλληλα, τα νοικοκυριά αναγκάζονται να περιορίσουν τις δαπάνες εξαιτίας της ακρίβειας και των υψηλών επιτοκίων, και οι τράπεζες χορηγούν δάνεια σε πιο δύσκολες συνθήκες. Ως αποτέλεσμα, η οικονομία προχωρά με μειωμένη ταχύτητα.

Ο διοικητής της Τραπέζης της Ελλάδος Γιάννης Στουρνάρας έχει εκφράσει την ανησυχία του σχετικά με αυτή τη κατάσταση. Όπως έχει δηλώσει, μια πρόωρη αύξηση των επιτοκίων σε συνθήκες νέου ενεργειακού σοκ θα μπορούσε να εντείνει τον κίνδυνο στασιμοπληθωρισμού στην Ευρώπη. Αυτή η προειδοποίηση αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα αν σκεφτεί κανείς ότι τα σοβαρά δημοσιονομικά προβλήματα αγγίζουν πλέον και χώρες του Βορρά, όπως η Γερμανία, η Γαλλία και η Ιταλία, που υφίστανται αυξανόμενες πιέσεις στα δημόσια οικονομικά τους.

Επιπτώσεις στη κατανάλωση

Για την Ελλάδα, ωστόσο, το πιο ευαίσθητο σημείο δεν περιορίζεται στη διαχείριση των επιτοκίων, αλλά διευρύνεται και στη κατανάλωση. Η ιδιωτική κατανάλωση αποτελεί τον βασικό κινητήριο μοχλό της ελληνικής οικονομίας, αντιπροσωπεύοντας περίπου το 73% του ΑΕΠ. Αυτό σημαίνει ότι οποιαδήποτε ουσιαστική πίεση στο διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών αντικατοπτρίζεται άμεσα στην οικονομική δραστηριότητα.

Αυξήσεις στις τιμές καυσίμων, ηλεκτρικού ρεύματος και μεταφορών διενεργούν άμεση μείωση στο διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών. Όταν οι βασικές δαπάνες ενέργειας αυξάνονται, οι καταναλωτές αναγκάζονται να μειώσουν άλλες αγορές. Οι λιγότερο απαραίτητες δαπάνες αρχίζουν να περιορίζονται πρώτες, ακολουθούμενες από τις δαπάνες για βασικά αγαθά. Μια παρόμοια τάση είχε ήδη αρχίσει να παρατηρείται το 2023, όταν η ακρίβεια οδήγησε σε μείωση της κατανάλωσης σε ορισμένα τρόφιμα.

Σε αυτό το δύσκολο περιβάλλον, η κυβέρνηση καταβάλει προσπάθειες να περιορίσει τις άμεσες συνέπειες της νέας ενεργειακής αβεβαιότητας. Για τρεις μήνες, έχει επιβληθεί πλαφόν στα κέρδη στα καύσιμα και σε βασικά προϊόντα σούπερ μάρκετ. Αυτή η κίνηση αποβλέπει στη παρεμπόδιση φαινομένων αισχροκέρδειας και στη συγκράτηση της επιρροής των διεθνών αυξήσεων στις τιμές της αγοράς.

Διαβάστε επίσης

Εξοικονομώ: 50% περισσότερα νοικοκυριά στα προγράμματα αναβάθμισης – αλλαγής συσκευών (vid)

Η Ιταλία σε σταυροδρόμι: Το δημοψήφισμα για τη Δικαιοσύνη δοκιμάζει την κυριαρχία της Μελόνι (vid)

Κούβα: Δεύτερο γενικό μπλακ άουτ σε διάστημα λίγων ημερών

Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφθείτε το Πρώτο Θέμα.