Η ΕΕ εξετάζει λύσεις για την αντιμετώπιση του πρόσφατου ενεργειακού σοκ.

Η Σύνοδος Κορυφής της Ευρωπαϊκής Ένωσης εξετάζει αρχικά την κρίση στη Μέση Ανατολή, καθώς ο πόλεμος πλησιάζει την τρίτη του εβδομάδα, επιτείνει την υπάρχουσα ένταση. Η κατάσταση στις διεθνείς ενεργειακές αγορές χαρακτηρίζεται από υψηλή νευρικότητα, με σημαντικές διακυμάνσεις στις τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου κάθε φορά που προκύπτει νέα γεωπολιτική εξέλιξη. Μια δήλωση του προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, ή ένα πλήγμα σε στρατηγικές ενεργειακές εγκαταστάσεις, όπως αυτό που σημειώθηκε στο κοίτασμα South Pars, μπορούν να ανατρέψουν το κλίμα άμεσα, εντείνoντας την αβεβαιότητα.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είναι σε κατάσταση αναμονής. Με τις τιμές του φυσικού αερίου να έχουν αυξηθεί κατά περίπου 60% και του πετρελαίου έως και 40% σε λίγες εβδομάδες, οι πιέσεις στους ευρωπαίους ηγέτες για άμεσες αποφάσεις αυξάνονται. Η Ένωση είναι σε επαγρύπνηση, επαναφέροντας μέτρα που ενεργοποιήθηκαν κατά την ενεργειακή κρίση του 2022–2023. Παράλληλα, η στόχευση επεκτείνεται και σε διαρθρωτικούς παράγοντες που διατηρούν τις υψηλές τιμές ενέργειας, ειδικά για τις βιομηχανίες με υψηλή κατανάλωση ενέργειας.

Η συζήτηση στη Σύνοδο δεν περιορίζεται μόνο στη διαχείριση τηςενεργειακής αναταραχής, αλλά αφορά και την ικανότητα της Ευρώπης να διατηρήσει την οικονομική της ανταγωνιστικότητα σε ένα περιβάλλον αυξημένου κόστους ενέργειας και γεωπολιτικής αστάθειας.

Το υψηλό κόστος ενέργειας είναι ένα μόνιμο πρόβλημα για την ευρωπαϊκή οικονομία. Μεγάλες επιχειρήσεις αντιμετωπίζουν προκλήσεις ανταγωνιστικότητας απέναντι σε άλλες σημαντικές οικονομίες εδώ και καιρό. Πριν από την κρίση στον Κόλπο, οι κυβερνήσεις των «27» είχαν ζητήσει από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να προτείνει μέτρα άμεσης και μακροπρόθεσμης εφαρμογής.

Η κατάσταση είναι πολύπλοκη. Το ζητούμενο ενσωματώνει τρεις βασικές παραμέτρους: ετοιμότητα, ψυχραιμία και κοινή κατεύθυνση. Οι πολιτικές προστασίας πρέπει να είναι προσεκτικά σχεδιασμένες ώστε να μην ανατρέψουν τους κανόνες της αγοράς, καθώς η ισορροπία μεταξύ στήριξης και δημοσιονομικής και ρυθμιστικής σταθερότητας είναι εξαιρετικά ευαίσθητη.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, από την Αθήνα εκπέμπονται ξεκάθαρα μηνύματα του Κυριάκου Μητσοτάκη προς τις Βρυξέλλες: η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να προετοιμαστεί για δράση και να μην αντιδράσει εκ των υστέρων. Υπογραμμίζει την ανάγκη για έναν μηχανισμό άμεσης παρέμβασης, με συντονισμένα μέτρα στήριξης για επιχειρήσεις και νοικοκυριά. Οι ανησυχίες για τις διεθνείς ενεργειακές αγορές εντείνονται καθώς η κατάσταση στη Μέση Ανατολή κλιμακώνεται, επαναφέροντας τον φόβο για νέες ενεργειακές και πληθωριστικές κρίσεις.

Τα μέτρα που είναι στο τραπέζι

Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν περιέγραψε όσα προγραμματίζονται στην επιστολή της προς τους ηγέτες, δίνοντας το στίγμα της ανάγκης για άμεσες παρεμβάσεις χωρίς να παραβιάζονται οι βασικές αρχές της αγοράς. Όπως τονίζει, η Ευρώπη αντιμετωπίζει νέο εξωτερικό σοκ με ήδη εμφανείς οικονομικές επιπτώσεις. Η αύξηση των τιμών ορυκτών καυσίμων επηρεάζει την οικονομία και ανεβάζει το κόστος εισαγωγών. Ωστόσο, αντλώντας διδάγματα από προηγούμενες κρίσεις, διευκρινίζει ότι οι παρεμβάσεις θα πρέπει να είναι στοχευμένες, προσωρινές και οικονομικά βιώσιμες.

«Η Ευρώπη πρέπει να έχει έτοιμη μία εργαλειοθήκη βραχυπρόθεσμων και μακροπρόθεσμων μέτρων που θα εφαρμόσει αν απαιτηθεί για να στηρίξει νοικοκυριά και επιχειρήσεις σχετικά με το ενεργειακό κόστος», δήλωσε ο Έλληνας Πρωθυπουργός σε παρέμβασή του. Αναφορικά με τη Σύνοδο, σημείωσε ότι προτεραιότητα είναι να συνδυαστούν τα άμεσα μέτρα για την ενεργειακή κρίση με τις διαρθρωτικές παρεμβάσεις για την ενίσχυση της βιομηχανικής ανταγωνιστικότητας. Τόνισε την ανάγκη επανεξέτασης του Συστήματος Εμπορίας Δικαιωμάτων Ρύπων (ETS), το οποίο χρειάζεται επανασχεδιασμό.

Από στρατηγικής πλευράς, η διάθεση για ριζική αναθεώρηση του ενεργειακού μοντέλου της ΕΕ φαίνεται περιορισμένη. Αντιθέτως, οι προσεγγίσεις εστιάζουν σε μια πιο σταδιακή διαχείριση της κρίσης, εστιάζοντας σε στοχευμένες και βραχυπρόθεσμες παρεμβάσεις. Σε αυτό το πλαίσιο, προτείνεται η ενίσχυση της ευελιξίας των κρατικών ενισχύσεων, ώστε τα κράτη-μέλη να έχουν την ελευθερία να υποστηρίξουν τη βιομηχανία, διατηρώντας παράλληλα την ενσωμάτωσή τους στη συνολική αγορά.

Αναλυτές τονίζουν ότι, παρά την έντονη μεταβλητότητα, η τρέχουσα κατάσταση είναι περισσότερο ένα νέο ενεργειακό σοκ παρά μια πλήρους κλίμακας κρίση. Οι τιμές του φυσικού αερίου, αν και έχουν αυξηθεί, είναι κατώτερες των ρεκόρ που καταγράφηκαν μετά την ρωσική επίθεση στην Ουκρανία, προσφέροντας λίγο «μαξιλάρι» στο σύστημα. Παρ’ όλα αυτά, οι κίνδυνοι παραμένουν, κυρίως λόγω των γεωπολιτικών εξελίξεων, με πιθανές επιπτώσεις αν υπάρξει διακοπή σε κρίσιμες ενεργειακές διαδρομές.

Στο πλαίσιο αυτό, η Κομισιόν σκοπεύει να ενισχύσει τους υφιστάμενους μηχανισμούς κρατικών ενισχύσεων, καθιστώντας τους πιο ευέλικτους για τη στήριξη των ενεργοβόρων βιομηχανιών. Άφησε επίσης ανοιχτό το ενδεχόμενο εθνικών μέτρων περιορισμού των επιπτώσεων από τις υψηλές τιμές φυσικού αερίου, κάτω από συγκεκριμένες προϋποθέσεις που να μην προκαλούν στρεβλώσεις στην εσωτερική αγορά.

Παρά την πολιτική κινητικότητα και τα μηνύματα ετοιμότητας πριν τη Σύνοδο Κορυφής, οι αναλυτές της αγοράς δηλώνουν περισσότερο επιφυλακτικοί αναφορικά με την άμεση επίπτωση των ευρωπαϊκών παρεμβάσεων. Ο ενεργειακός τομέας ελέγχεται κυρίως από διεθνείς συνθήκες, με τις τιμές να μην είναι υπό τον άμεσο έλεγχο των Βρυξελλών, ενώ οι τοπικές πολιτικές (όπως φορολογικές ελαφρύνσεις) κρίνουν επηρεάζουν άμεσα τους τελικούς καταναλωτές.

Η συζήτηση σε ευρωπαϊκό επίπεδο αναμένεται να περιστραφεί γύρω από ήδη γνωστά εργαλεία, όπως οι κρατικές ενισχύσεις και ενδεχόμενες τροποποιήσεις στο σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων ρύπων. Ωστόσο, αυτές οι παρεμβάσεις δεν αναμένεται να επιδράσουν άμεσα στην άνοδο των τιμών.

Στο επίκεντρο όμως παραμένει η πίεση από το κόστος ζωής στα νοικοκυριά, καθιστώντας επιτακτική την ανάγκη για ουσιαστική ανακούφιση. Η ανταγωνιστικότητα αντιλαμβάνεται ως μέσο ενίσχυσης των εισοδημάτων και βελτίωσης της καθημερινής ζωής, ενώ οι στοχευμένες παρεμβάσεις, όπως μειώσεις φόρων στην ενέργεια, εξετάζονται από την ελληνική πλευρά με στόχο κοινής ευρωπαϊκής απόφασης.

Καθώς η κατάσταση εξελίσσεται, οι αναλυτές εκτιμούν ότι η αντιμετώπιση δεν μπορεί να είναι απλά βραχυπρόθεσμη. Απαιτείται ταχεία προσαρμογή και προώθηση των ανανεώσιμων πηγών, με σκοπό τη μείωση εξάρτησης από εισαγόμενα καύσιμα καθώς και την εφαρμογή μέτρων περιορισμού της ζήτησης.

Συνολικά, η εικόνα της Ευρώπης είναι αυτή ενός επικείμενου ενεργειακού σοκ, σε περιβάλλον γεωπολιτικής αστάθειας, χωρίς άμεσα διαθέσιμα εργαλεία για την αποτελεσματική συγκράτηση των τιμών, γεγονός που αναδεικνύει την ανάγκη για εθνικές στρατηγικές και μακροχρόνια σχέδια.

Διαβάστε επίσης