Πέντε κρίσιμες διαδρομές μέσω των οποίων εισέρχεται το ρωσικό αέριο στην ΕΕ

Σημαντική προειδοποίηση από παράγοντες της αγοράς αναφέρεται στον κίνδυνο να παραμείνει ανενεργό το σχέδιο για τον περιορισμό των ροών ρωσικού φυσικού αερίου – είτε μέσω αγωγών είτε μέσω LNG – προς την Ευρώπη μέχρι το τέλος του 2027, αν δεν κλείσουν συγκεκριμένες «κερκόπορτες» του νέου Κανονισμού της ΕΕ. Οι οποίοι μηχανισμοί ελέγχου θεωρούνται απαραίτητοι καθώς η απομάκρυνση των ρωσικών ποσοτήτων αερίου από την ενεργειακή τροφοδοσία της Ευρώπης, προσανατολίζεται στην αντικατάστασή τους με LNG από τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Ο προβληματισμός έρχεται, όχι μόνο μέσα από τις αδυναμίες του Ευρωπαϊκού Κανονισμού – του οποίου τις παραλείψεις προσπαθεί να διορθώσει η Ελλάδα με τη διερεύνηση των ροών μέσω του TurkStream, οι οποίες θεωρούνται ρωσικές εκ προοιμίου – αλλά και από το παράδοξο της Ουκρανίας, η οποία, ενώ βρίσκεται σε πόλεμο με τη Ρωσία, διατηρεί εξάρτηση από ρωσικό αέριο, που εισάγεται μέσω «τρίτων» χωρών όπως η Ουγγαρία και η Σλοβακία. Σύμφωνα με την ExPro Consulting, το ρωσικό αέριο που εισήχθη στην Ουκρανία κατανέμεται ως εξής:

• Περίπου 56% από την Ουγγαρία
• 25% από τη Σλοβακία
• Και περίπου 20% από την Πολωνία

Αυτό το παράδοξο διευκρινίζεται κυρίως λόγω του χαμηλού κόστους του αερίου, το οποίο έχει «αποκλειστεί» μέσω μακροπρόθεσμων συμβολαίων, μια προσέγγιση που επιδιώκεται και για το LNG από τις ΗΠΑ, ώστε να διασφαλιστεί η βιωσιμότητα του Κάθετου Διαδρόμου. Παράλληλα, νέες «κερκόπορτες» αναδεικνύουν οι ηγετικής θέσεις του βουλγαρικού τομέα ενέργειας, όπως ο Μάρτιν Βλαντιμίροφ, από το think tank Center of the Study of Diplomacy.

1. Ο κρίσιμος ρόλος του TurkStream

Η πρώτη προειδοποίηση αφορά τις μεγάλες ποσότητες ρωσικού αερίου που εισάγονται στη Νοτιοανατολική Ευρώπη μέσω του TurkStream, που παραμένει η μοναδική λειτουργούσα διαδρομή για τη μεταφορά αερίου από τη Ρωσία. Σήμερα, μέσω του δεύτερου κλάδου του TurkStream ρέουν περίπου 15 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα ρωσικού αερίου. Από αυτά, 4-5 bcm καταλήγουν στα Δυτικά Βαλκάνια, περίπου 3 bcm στην Ελλάδα και τα υπόλοιπα σε Βουλγαρία, Ουγγαρία και Σλοβακία. Όπως υποδεικνύουν οι ειδικοί, η βιωσιμότητα του Κάθετου Διαδρόμου εξαρτάται από την απαγόρευση της ροής του ρωσικού αερίου, απαιτώντας προηγουμένως την επίλυση ρυθμιστικών και οικονομικών ζητημάτων για την ανταγωνιστικότητα του αμερικανικού LNG. Το ερώτημα είναι αν είναι εφικτό να επιλυθούν αυτές οι εκκρεμότητες έως το 2027, ορόσημο για τη διακοπή των ρωσικών ροών μέσω αγωγών.

2. Η προειδοποίηση για τη ρήτρα ασφάλειας εφοδιασμού

Μια άλλη «κερκόπορτα» επισημαίνει η ρήτρα ασφάλειας εφοδιασμού που περιέχεται στον νέο κανονισμό της ΕΕ, επιτρέποντας εξαιρέσεις από το μπλόκο στο ρωσικό αέριο σε περιπτώσεις σοβαρού κινδύνου για την ενεργειακή προμήθεια. Μέσω μιας δήλωσης κατάστασης έκτακτης ανάγκης, η Κομισιόν μπορεί να αναστείλει την απαγόρευση για κάποιο διάστημα. Αν και αυτή η ρήτρα στοχεύει στην προστασία της αγοράς από σοβαρές ελλείψεις, δημιουργεί τον κίνδυνο επιστροφής ρωσικών ποσοτήτων, επιτρέποντας πιέσεις από χώρες με έντονη εξάρτηση και αποδυναμώνοντας τις επενδύσεις σε εναλλακτικές πηγές.

3. Οι προκλήσεις των εθνικών σχεδίων αποκλιμάκωσης

Σύμφωνα με τον νέο Κανονισμό, οι χώρες οφείλουν έως τον Μάρτιο του 2026 να υποβάλουν εθνικά σχέδια διαφοροποίησης προμηθευτών. Η καθυστέρηση στην υποβολή ή επιχειρήσεις μπορεί να καθυστερήσουν τη διαδικασία απεξάρτησης. Για χώρες που εξαρτώνται ακόμη από το ρωσικό αέριο, όπως η Ελλάδα, η πρόκληση είναι σημαντική. Το 2025, το ρωσικό αέριο μέσω του Σιδηροκάστρου καλύφθηκε το 44,6% των συνολικών εισαγωγών της χώρας.

4. Το ρωσικό αέριο με «άλλες ταυτότητες»

Μια από τις πιο περίπλοκες «κερκόπορτες» είναι αυτή όπου το ρωσικό αέριο εμφανίζεται ως αζέρικο. Ήδη υπάρχουν μηχανισμοί «ανταλλαγής» ρωσικών και αζέρικων ποσοτήτων, γεγονός που καθιστά δύσκολη την επαλήθευση της προέλευσης των αερίων. Τα τελωνεία σε πολλές χώρες δεν διαθέτουν τα απαραίτητα εργαλεία επικύρωσης, επιτρέποντας στους traders να θολώνουν την πραγματική προέλευση. Παρόμοια προβλήματα εφαρμόζονται και στο αέριο που διακινείται ως τουρκικό. Ο Ευρωπαϊκός Κανονισμός απαιτεί έλεγχο προέλευσης πριν από την έγκριση εισαγωγών στην ΕΕ.

5. Οι προκλήσεις στα Δυτικά Βαλκάνια

Γεννά ανησυχίες το γεγονός ότι ρωσικό αέριο που εισάγεται για εγχώρια χρήση σε χώρες όπως η Σερβία – εκτός ΕΕ – μπορεί εν συνεχεία να επαναπωληθεί στην αγορά της Ένωσης. Αυτή τη στιγμή τα Δυτικά Βαλκάνια απορροφούν 4-5 bcm ρωσικού αερίου που μεταφέρεται στη Νοτιοανατολική Ευρώπη, και υπάρχει η ανησυχία ότι αυτό θα συνεχιστεί αν καθυστερήσουν οι κρίσιμες υποδομές διαφοροποίησης, όπως ο αγωγός Ελλάδας-Βόρειας Μακεδονίας.

Καταλήγοντας, ο κ. Βλαντιμίροφ τονίζει: «Η αρχιτεκτονική των κυρώσεων είναι τόσο αποτελεσματική όσο η εφαρμογή τους. Αν οι «κερκόπορτες» παραμείνουν ανοιχτές, η ρωσική ενέργεια – συμπεριλαμβανομένων των θαλάσσιων πετρελαιοειδών – θα βρίσκει τρόπο να εισέρχεται στην Ευρώπη με διαφορετικές ετικέτες.»

Διαβάστε επίσης