Ο ενεργειακός ρεαλισμός αποκτά κεντρική θέση στη θεματολογία της Ευρώπης για το κλίμα

Οι πρόσφατες συζητήσεις στις Βρυξέλλες γύρω από τους στόχους της Ευρωπαϊκής Ένωσης σχετικά με την απο Carbonization έχουν προκαλέσει την αντίληψη ότι η Ευρώπη μειώνει τις κλιματικές της φιλοδοξίες. Παρόλο που η πρώτη εντύπωση που αφήνει αυτό είναι αρνητική, η τάση αυτή μπορεί να ερμηνευθεί ως εκδήλωση ενός νέου ρεύματος, του ενεργειακού ρεαλισμού.

Σημαντική αναφορά στο συγκεκριμένο θέμα έκανε ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, στο άρθρο του στους Financial Times τον περασμένο Οκτώβριο, όπου αναλύει τους «Πέντε χρυσούς κανόνες για τη βιώσιμη μετάβαση της Ευρώπης». Σε αυτό επισημαίνει την κρίσιμη κατάσταση της Πράσινης Συμφωνίας της ΕΕ, καθώς οι υψηλές τιμές ενέργειας και οι νέες γεωπολιτικές προκλήσεις θέτουν σε κίνδυνο την πορεία προς την κλιματική ουδετερότητα, υπογραμμίζοντας πως «μπορεί να κερδίσουμε τον αγώνα για την κλιματική ουδετερότητα, μόνο και μόνο για να ανακαλύψουμε ότι κάναμε λάθος αγώνα».

Αυτή η στάση του ενεργειακού ρεαλισμού φαίνεται ότι αντικατοπτρίζει και την προσέγγιση του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, όπως δηλώνει συχνά ο κ. Σταύρος Παπασταύρου. Παρόμοια είναι η άποψη του Leon Stille, διευθυντή του New Energy Institute και ανεξάρτητου ειδικού στο πεδίο της ενέργειας. Σε άρθρο του στο oilprice με τίτλο «Γιατί η Ευρώπη ενσωματώνει τη γεωπολιτική στην κλιματική της ατζέντα», τονίζει ότι η μεταβολή στην πορεία προς τη πράσινη μετάβαση στην Ευρώπη δεν αφορά τον τελικό στόχο, αλλά το πώς θα φτάσουμε εκεί. Αυτή η κατεύθυνση μπορεί να είναι η πιο στρατηγικά έξυπνη επιλογή της Ευρώπης, αντί να αποτελεί ήττα. Ακόμη και αν έχουν γίνει κάποια συμβιβαστικά βήματα, «θα αξίζει να αναλύσουμε το τι έχει πραγματικά συμβεί προτού απορρίψουμε την κλιματική πορεία της ΕΕ».

Σταθερός στόχος

Ας ξεκινήσουμε λοιπόν με το ανέπαφο: η ΕΕ παραμένει προσηλωμένη στην κλιματική ουδετερότητα έως το 2050. Αυτός ο στόχος είναι κατοχυρωμένος σε συμβάσεις, ενισχύεται από τη νομοθεσία και είναι αναγνωρίσιμος από όλα τα κράτη μέλη. Αυτό που έχει υποστεί μετάλλαξη είναι οι ενδιάμεσοι μηχανισμοί και οι οδοί που οδηγούν σε αυτό τον στόχο.

Πρέπει να σημειωθεί ότι σε προηγούμενο Συμβούλιο Υπουργών Περιβάλλοντος, η ελληνική πλευρά πέτυχε, μέσω παρέμβασης του κ. Παπασταύρου, να συμπεριληφθούν ρήτρες αναθεώρησης των κλιματικών στόχων μέχρι το 2040 κάθε δύο ή τρία χρόνια. Αυτή η δυνατότητα προσαρμογής παρέχει μια «ασφαλιστική δικλείδα» για τη χώρα, επιτρέποντας και την κάλυψη ενός περιορισμένου ποσοστού εκπομπών (5%) μέσω διεθνών πιστωτικών μορίων που έρχεται να προσθέσει ακόμα περισσότερη ευελιξία.

Αυτή η λεπτομέρεια δεν είναι αμελητέα. Όπως επαναλαμβάνει ο Stille, η προσπάθεια προς την απαλλαγή από τον άνθρακα έως το 2050 δεν είναι όπως ένα απλό αυτοδιοικητικό σχέδιο, αλλά ένα διαρθρωτικό μετασχηματισμό των ενεργειακών συστημάτων, βιομηχανιών και κοινωνιών. Η αναγνώριση της οικονομικής και πολιτικής πραγματικότητας, καθώς και η δημιουργία μηχανισμών που διευκολύνουν τη συμμόρφωση, δεν συνιστούν υποχώρηση, αλλά ρεαλιστική πολιτική.

Οι συμβιβασμοί και η στρατηγική

Η θέση του Stille είναι ξεκάθαρη: «Οι διαπραγματεύσεις συνεχίστηκαν γύρω από τον ρυθμό και την εφαρμογή συγκεκριμένων μετρικών, και όχι γύρω από τον πρωταρχικό στόχο. Κάποιοι τομείς θα έχουν περισσότερο χρόνο ή περισσότερη ευελιξία, και ορισμένα μέτρα θα εξαρτηθούν από κίνητρα της αγοράς αντί από σκληρές επιταγές. Οι επικριτές μπορεί να τη χαρακτηρίζουν ως “αδυναμία”, αλλά αυτή η κριτική παραβλέπει τη στρατηγική ευελιξία».

Σύμφωνα με τον ίδιο, η αλήθεια είναι ότι οι άκαμπτοι, ενιαίοι νόμοι μπορούν να προωθηθούν πιο εύκολα θεωρητικά παρά στην πράξη, σε 27 διαφορετικά κράτη μέλη με διάφορες ενεργειακές ανάγκες και πολιτικά κλίματα. Οι διαπραγματευτές εργάστηκαν για να δημιουργήσουν έναν συνασπισμό που μπορεί να υλοποιήσει την επιθυμία για μακροχρόνιο αποτέλεσμα, αποφεύγοντας να θέσει σε κίνδυνο τα πάντα μέσω βραχυπρόθεσμων συγκρούσεων.

Γεωπολιτική και ενέργεια

Μία από τις πιο ενδιαφέρουσες διαστάσεις του νέου πλαισίου της ΕΕ για την απο Carbonization είναι η άμεση αναγνώριση της γεωπολιτικής. Η προσπάθεια αυτή δεν περιορίζεται μόνο στο τεχνικό κομμάτι της μείωσης του άνθρακα, αλλά επεκτείνεται στην ενεργειακή ασφάλεια. Η παρατεταμένη εξάρτηση της Ευρώπης από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα και φυσικό αέριο αποτελεί μια σταθερή αδυναμία, ενώ οι πρόσφατες ενεργειακές κρίσεις το έχουν αποδείξει. Η ανανεωμένη στρατηγική απο Carbonization συνδυάζει τη γεωπολιτική με τρόπο που παλαιότερα έγγραφα δεν το είχαν κάνει. Αντί να προσποιείται ότι κλείνει τις ενεργειακές σχέσεις, η ΕΕ ευθυγραμμίζει τις πολιτικές της για το κλίμα με την επιδίωξη ενεργειακής αυτονομίας. Όπως λέει ο Stille, «αυτό είναι μια μεγάλη νίκη».

Οι πολιτικές τώρα εργάζονται προς την κατεύθυνση εξισορρόπησης της μείωσης των εκπομπών με τη διαφοροποίηση του εφοδιασμού και την ανθεκτικότητα των υποδομών, περιορίζοντας την εξάρτηση από αυταρχικά καθεστώτα παραγωγής ενέργειας. Η ΕΕ ενσωματώνει έτσι την προσπάθεια απο Carbonization σε μια ευρύτερη στρατηγική γεωπολιτικής ανθεκτικότητας. Αυτή δεν συνιστά αποδυνάμωση των κλιματικών στόχων, αλλά μάλλον την ενσωμάτωσή τους στα γεωπολιτικά καθήκοντα του 21ου αιώνα.

Εξυπνη εξάρτηση

Μια συχνή κριτική αναφέρει ότι οι πολιτικές της Ευρώπης είναι μη βιώσιμες ή υπερβολικά δαπανηρές. Ωστόσο, αυτό το παράπονο αγνοεί μια σημαντική διάσταση: η απαλλαγή από τις εκπομπές άνθρακα δεν μπορεί να είναι χωρίς κόστος, αλλά η επιλογή για την κάλυψη αυτών των εξόδων είναι σημαντική.

Αντί να επιβάλλει αυστηρές εντολές που ενδέχεται να προξενήσουν οικονομικές αναταραχές και πολιτική αντίσταση, η ΕΕ αναπτύσσει μηχανισμούς που επιτρέπουν στα κράτη μέλη να προσαρμόζουν λύσεις στις εκάστοτε ανάγκες τους, συνεισφέροντας συγχρόνως στην επίτευξη κοινών στόχων. Αυτή είναι η οδός της εξυπνης εξάρτησης, αναγνωρίζοντας κοινούς στόχους και επιτρέποντας την διαφοροποιημένη εφαρμογή.

Στην πράξη, αυτό σημαίνει:

• Ευέλικτους μηχανισμούς τιμολόγησης άνθρακα
• Επενδυτικά πλαίσια που αξιοποιούν ιδιωτικά κεφάλαια σε συνεργασία με δημόσιες επενδύσεις
• Διαφορετικές οδούς ανά τομέα που αναγνωρίζουν την τεχνολογική ωριμότητα
• Αναγνώριση των αναγκών για μετάβαση σε δίκτυα, βιομηχανίες και θέσεις εργασίας

Αυτά δεν συνιστούν υποχωρήσεις, αλλά την αρχιτεκτονική ενός συνεχούς μετασχηματισμού. Πλησιάζοντας στο ερώτημα αν η Ευρώπη απέχει από την απαλλαγή από τον άνθρακα, η απάντηση είναι ξεκάθαρη: Τι έχει αλλάξει είναι ο τόνος και η υφή της δέσμευσης, με μετάβαση από την ιδεολογική καθαρότητα σε μια πιο πρακτική πραγματικότητα. Η πραγματική δοκιμασία δεν θα είναι αν η γλώσσα έχει επιθετική ή προσεκτική χροιά.

Ο Stille τονίζει ότι θα είναι το αν οι πολιτικές που θεσμικά προγραμματίστηκαν θα καταφέρουν να επιτύχουν πράγματι μείωση εκπομπών, να προωθήσουν τις επενδύσεις σε καθαρές τεχνολογίες και να οικοδομήσουν ανθεκτικά ενεργειακά συστήματα. Αν αυτή η προσαρμοσμένη στρατηγική επιτύχει, οι ιστορικοί στο μέλλον μπορεί να την εκλάβουν όχι ως υποχώρηση, αλλά ως σημείο που η Ευρώπη καθόρισε τη στρατηγική της για το κλίμα με έναν οραματικό αλλά και εφικτό τρόπο. Αυτό, τελικά, συνιστά την πραγματική επιτυχία.

Διαβάστε ακόμη