Νέα κανονιστική οδηγία της ΕΕ για τα “αιώνια” χημικά και οι αντιδράσεις της αγοράς

Η Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) εισάγει νέα μέτρα για την παρακολούθηση των λεγόμενων “forever chemicals” (PFAS) στο πόσιμο νερό, με στόχο να εξασφαλίσει ότι όλα τα κράτη μέλη θα προχωρούν σε συστηματικούς ελέγχους των επιπέδων αυτών των ουσιών. Παρόλο που η πρωτοβουλία αυτή αποτελεί ένα σημαντικό βήμα, ειδικοί εκφράζουν ανησυχίες σχετικά με την αποτελεσματικότητα των κανόνων, επισημαίνοντας πως αυτοί φαίνεται να είναι περισσότερο επιδιόρθωση της κατάστασης παρά μέτρα πρόληψης.

Τι είναι τα PFAS

Τα PFAS είναι μια εκτενή οικογένεια συνθετικών χημικών ουσιών, με περισσότερες από 10.000 διαφορετικές παραλλαγές, που έχουν βρεθεί σε σχεδόν κάθε γωνιά του πλανήτη, από τις κορυφές του Έβερεστ μέχρι το ανθρώπινο αίμα. Αυτές οι χημικές ενώσεις έχουν χαρακτηριστεί ως «αιώνιες» λόγω της εξαιρετικά αργής τους διάσπασης, που μπορεί να διαρκέσει πάνω από 1.000 χρόνια. Είναι γνωστές για την ευρεία χρήση τους σε προϊόντα όπως αντικολλητικά σκεύη, ρούχα και συσκευασίες τροφίμων, λόγω των ιδιοτήτων τους να είναι αδιάβροχα και ανθεκτικά στα λίπη. Ωστόσο, η μακροχρόνια έκθεση σε αυτές τις ουσίες έχει συσχετιστεί με σοβαρές επιπτώσεις στην υγεία, όπως η αύξηση των κινδύνων για ορισμένες μορφές καρκίνου, μειωμένη γονιμότητα και προβλήματα στο ανοσοποιητικό. Όσον αφορά την Ευρώπη, εκτιμάται ότι περίπου 12,5 εκατομμύρια πολίτες ζουν σε περιοχές με μολυσμένο πόσιμο νερό από PFAS.

Περιεχόμενο της νέας οδηγίας της ΕΕ και αντιδράσεις

Όπως αναφέρει το euronews, η νέα οδηγία για το πόσιμο νερό, που εφαρμόζεται από τις 12 Ιανουαρίου, επιβάλλει στα κράτη μέλη την υποχρέωση παρακολούθησης των PFAS και την ενημέρωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τα αποτελέσματα των ελέγχων τους. Το αναθεωρημένο σύστημα αναφοράς, σύμφωνα με την Επιτροπή, παρουσιάζει περισσότερη ευχέρεια σε σύγκριση με την προηγούμενη διαδικασία, μειώνοντας την απαιτούμενη ποσότητα δεδομένων. Αν εντοπιστούν επίπεδα PFAS που υπερβαίνουν τα καθορισμένα όρια, οι χώρες υποχρεούνται να λάβουν μέτρα για την προστασία της δημόσιας υγείας, όπως είναι η διακοπή της χρήσης μολυσμένων πηγών ύδατος ή η εφαρμογή ειδικών μεθόδων επεξεργασίας.

Αξιοσημείωτο είναι ότι, παρόλο που οι νέοι κανόνες θεωρούνται σημαντικοί, οι ειδικοί χαρακτηρίζουν τους κανονισμούς ως “θεραπευτικό μέτρο” που αντιμετωπίζει τα συμπτώματα της μόλυνσης αντί να αγγίξει τις ρίζες του προβλήματος. Η Sian Sutherland, συνιδρύτρια της A Plastic Planet, αναφέρει ότι οι κανονισμοί απλώς ενημερώνουν τους πολίτες για την παρουσία τοξικών χημικών στο νερό τους, χωρίς να σταματούν την παραγωγή και κυκλοφορία τους στην αγορά. «Χιλιάδες διαρκή χημικά παραμένουν σε κυκλοφορία, προστατευόμενα από ένα σύστημα που κυνηγά τη μόλυνση αντί να την αποτρέπει», καταλήγει.

Επιπλέον, υπογραμμίζει ότι τα υπάρχοντα κενά είναι επικίνδυνα: ακόμα και χαμηλές δόσεις PFAS μπορεί να είναι επιβλαβείς και οι υποχρεώσεις εφαρμογής της οδηγίας εξαρτώνται από τα κράτη μέλη χωρίς να επιβάλλονται αυστηρές ποινές στους παραγωγούς. «Ένα σύστημα αναφοράς δεν σημαίνει ότι διακόπτεται η μόλυνση στη ρίζα της», υποστηρίζει, τονίζοντας την ανάγκη για αυστηρούς περιορισμούς στην παραγωγή και χρήση PFAS γενικότερα.

Θέσεις της Κομισιόν

Από την πλευρά της, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή χαρακτηρίζει τα νέα όρια ως «θετικό ορόσημο», υπογραμμίζοντας ότι παρέχουν στα κράτη μέλη τα εργαλεία για γρήγορη ανίχνευση των PFAS και προστασία της δημόσιας υγείας. Η Jessika Roswall, επίτροπος για το περιβάλλον, την ανθεκτικότητα του νερού και την κυκλική οικονομία, τονίζει την αξία της εναρμόνισης των ορίων και της υποχρεωτικής παρακολούθησης ως σημαντικά βήματα προόδου. Παρ’ όλα αυτά, οι απόψεις της κοινής γνώμης και των περιβαλλοντικών οργανώσεων παραμένουν επιφυλακτικές. Η εμπειρία από χώρες όπως η Γαλλία, που πρόσφατα απαγόρευσε την παραγωγή και πώληση προϊόντων που περιέχουν PFAS έχουν δείξει πως οι ρυθμίσεις σε επίπεδο παραγωγής μπορεί να είναι πιο αποτελεσματικές από την παρακολούθηση μόλυνσης. Η πίεση από τη βιομηχανία, με χαρακτηριστικό παράδειγμα τα αντικολλητικά σκεύη, επιβεβαιώνει ότι χωρίς ισχυρή εφαρμογή και ανεξάρτητους ελέγχους, οι κανόνες συχνά κινδυνεύουν να παραμείνουν απλώς μια καταγραφή της μόλυνσης.

Διαβάστε ακόμη