Η υστέρηση της Ελλάδας σε σύγκριση με την Ευρώπη: Αιτίες και προεκτάσεις

Η διαδικασία ανακύκλωσης οικιακών φαρμάκων στην Ελλάδα παραμένει υποτονική και παραμελημένη, παρά την άμεση επίδρασή της στη δημόσια υγεία και στο περιβάλλον. Η χώρα στερείται αξιόπιστων εθνικών δεδομένων σχετικά με τις ποσότητες ληγμένων ή μη χρησιμοποιημένων φαρμάκων που προέρχονται από τα σπίτια των πολιτών. Ο Μανώλης Μπαλτάς, Διευθύνων Σύμβουλος της REDEPLAN, επισημαίνει ότι «δυστυχώς δεν υπάρχουν στοιχεία υπολογισμού των ποσοτήτων των ληγμένων ή αχρησιμοποίητων φαρμάκων» και ότι αυτής της φύσης οι εκτιμήσεις είναι δύσκολες έως αδύνατες.

Ετησίως, υπολογίζεται ότι στην ελληνική αγορά κυκλοφορούν περίπου 500 εκατομμύρια συσκευασίες φαρμάκων, με το 5% έως 10% αυτών να καταλήγουν ως ληγμένα ή αχρησιμοποίητα, πράγμα που μεταφράζεται σε 25 έως 50 εκατομμύρια συσκευασίες που ενδέχεται να απορριφθούν στο περιβάλλον κάθε χρόνο. Η φαρμακευτική κατανάλωση γενικά παραμένει σταθερή, φτάνοντας τα 550 εκατομμύρια συσκευασίες ανά έτος, από τις οποίες οι 450 εκατομμύρια χρήσεις γίνονται σε οικιακό επίπεδο. Παρόλα αυτά, η ενορχηστρωμένη διαχείριση των απορριμμάτων φαρμάκων φαίνεται να υποχωρεί, με πολλές ποσότητες να πηγαίνουν σε ανεξέλεγκτες απορρίψεις.

Στην Ελλάδα, τα ληγμένα φάρμακα διαχειρίζονται μέσω του ΙΦΕΤ βάσει Υπουργικής Απόφασης του 2012, ωστόσο τα αποτελέσματα παραμένουν απογοητευτικά. «Παρά τις φιλότιμες προσπάθειες του ΙΦΕΤ,… τα αποτελέσματα είναι πενιχρά», προσθέτει ο Μπαλτάς. Η πρόσφατη νομοθεσία (ν. 4819/2021) ορίζει υποχρεωτική τη δημιουργία Συλλογικού Συστήματος Εναλλακτικής Διαχείρισης για αυτά τα απόβλητα από τους παραγωγούς, αλλά οι διαδικασίες είναι ακόμη σε αναμονή λόγω έλλειψης του απαιτούμενου κανονιστικού πλαισίου.

Ο Μπαλτάς σημειώνει πως μόλις υπογραφεί η σχετική Υπουργική Απόφαση, οι παραγωγοί είναι έτοιμοι να προχωρήσουν στην ίδρυση ενός Συλλογικού Συστήματος, ζητώντας ταυτόχρονα χρηματοδοτική υποστήριξη για τα πρώτα πέντε χρόνια μέσω των δαπανών clawback. Στην προγενέστερη δεκαετία (2012–2022), η συλλογή αποβλήτων φαρμάκων ανήλθε σε μόλις 1,11 εκατομμύρια κιλά με μέση ετήσια απόδοση μόλις 9,66 γραμμάρια ανά κάτοικο.

Η σύγκριση με άλλες χώρες της Ευρώπης

Συγκρίνοντας τη χώρα μας με άλλες ευρωπαϊκές χώρες, το κενό γίνεται ακόμη πιο φανερό. Σύμφωνα με μελέτη της ReDePlan ΑΕ, ο μέσος εθνικός δείκτης συλλογής στην Ελλάδα για την περασμένη δεκαετία περιορίστηκε στα 9,4 γραμμάρια ανά κάτοικο, ενώ χώρες όπως η Ελβετία και η Γαλλία επιτυγχάνουν αποτελέσματα πολύ υψηλότερα, φθάνοντας τα 237 και 164 γραμμάρια αντίστοιχα.

Επόμενα βήματα και στόχοι για το μέλλον

Αναφορικά με τη διαδικασία συλλογής, τα ληγμένα φάρμακα συγκεντρώνονται σε ειδικούς κάδους και ακολουθούν μια διαδρομή που περιλαμβάνει προσωρινή αποθήκευση και τελική καύση, αντιμετωπιζόμενα ως επικίνδυνα απόβλητα. Αυτό έχει οικονομικές συνέπειες για τους πολίτες μέσω του ΙΦΕΤ. Οι παραγωγοί και εισαγωγείς φαρμάκων εκφράζουν ενδιαφέρον για την ανάπτυξη ενός Συλλογικού Συστήματος και επιδιώκουν χρηματοδότηση από τα clawback.

Μελλοντικά, στο Επιχειρησιακό Σχέδιο προτείνεται στόχος διαχείρισης 50 γραμμάρια ανά κάτοικο ετησίως μέχρι το τέλος της πενταετίας, βασισμένος στην προοπτική μιας σταθερής ετήσιας αύξησης. Αυτός ο στόχος ευθυγραμμίζεται με τις επιδόσεις χωρών της ΕΕ με παρόμοια κοινωνικοοικονομικά χαρακτηριστικά.

Διαβάστε ακόμη